مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

بررسی تأثیر کیفیت محیط زیست بر تجارت محصولات کشاورزی ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سهیلا عامری اختیارآبادی 1
صدیقه نبی‏ ئیان 2
سمیه امیرتیموری 3
حسین مهرابی بشرآبادی 4
سید عبدالمجید جلایی اسفندآبادی 5
1 دانشجوی دکترای اقتصاد کشاورزی، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
2 استادیار، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
3 دانشیار، گروه اقتصاد کشاورزی،‌ دانشکده کشاورزی،‌ دانشگاه شهید باهنر کرمان،‌ کرمان، ‌ایران.
4 استاد، گروه اقتصاد کشاورزی،‌ دانشکده کشاورزی،‌ دانشگاه شهید باهنر کرمان،‌ کرمان، ‌ایران.
5 استاد، گروه اقتصاد ،‌ دانشکده مدیریت و اقتصاد،‌ دانشگاه شهید باهنرکرمان،‌ کرمان، ‌ایران.
10.22034/emj.2026.2083340.1149
چکیده
تجارت محصولات کشاورزی همواره مسئله بسیار مهمی در اقتصاد کشورهای جهان بوده است. با توجه به افزایش چالش‌های زیست‌محیطی و تهدیدهای ناشی از آن برای تولید محصولات کشاورزی و امنیت غذایی، تحلیل تأثیر پایداری اکوسیستم بر تجارت بین‌المللی ضروری است. بنابراین، این پژوهش با هدف بررسی اثر کیفیت زیست‌محیطی بر تجارت محصولات کشاورزی ایران طی دوره زمانی ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۰ انجام شده است. برای این منظور، از مدل خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی استفاده شده تا تأثیر متغیرهایی مانند تولید ناخالص داخلی ایران، تولید ناخالص داخلی کشورهای شریک تجاری، شاخص کیفیت زیست‌محیطی و نرخ واقعی ارز بر تجارت محصولات کشاورزی ایران سنجیده شود. نتایج نشان داد که رشد اقتصادی شرکای تجاری اثر مثبت و معناداری بر تجارت محصولات کشاورزی ایران دارد. در مقابل، نرخ واقعی ارز با تأثیر منفی خود، به‌عنوان مانعی در مسیر توسعه این تجارت شناخته شد. همچنین، شاخص کیفیت زیست‌محیطی بر تجارت محصولات کشاورزی ایران اثر مثبت و معناداری داشته که نشان‌دهنده نقش حیاتی پایداری اکوسیستم در این حوزه است. در واقع، بهبود کیفیت زیست‌محیطی نه تنها یک الزام بوم‌شناختی، بلکه ضرورتی برای ایجاد مزیت رقابتی پایدار و افزایش نفوذ ایران در بازارهای جهانی محصولات کشاورزی به‌شمار می‌رود. از این‌رو، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران هماهنگی میان سیاست‌های زیست‌محیطی و استراتژی‌های تجاری بخش کشاورزی را مدنظر قرار دهند تا بستر لازم برای توسعه پایدار این بخش فراهم شود.
کلیدواژه‌ها
تجارت
تولید ناخالص داخلی
روش ARDL
شاخص ‏های محیط زیست
کشاورزی
نرخ ارز
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluating the Impact of Environmental Quality on Iran's Agricultural Trade

نویسندگان English

Soheila Ameri Ekhtiarabadi 1
Sedigheh Nabieian 2
Somayeh Amirtaimoori 3
Hossein Mehrabi Bosharabadi 4
Seyyed Abdolmajid Jalaee Esfandabadi 5
1 PhD student in Agricultural Economics, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
3 Associate Professor, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
4 Professor, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
5 Professor, Department of Economics, Faculty of Management and Economics,, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
چکیده English

Agricultural trade has always been a very important issue in the economies of countries around the world. Given the increasing environmental challenges posing a threat to agricultural production and food security, analyzing the impact of ecosystem sustainabilityon international trade is essential. This study, therefore, aims to analyze the effect of environmental quality on Iran's agricultural trade during the period 1991-2021. To this end, the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model was employed to examine the effects of Iran's GDP, the GDP of trading partners, the environmental quality index, and the real exchange rate on Iran's agricultural trade. The findings indicate that the economic growth of trading partners has a positive and statistically significant impact on Iran's agricultural trade. In contrast, the real exchange rate, through its negative effect, was recognized as a barrier to the development of agricultural trade. Furthermore, the environmental quality index was found to have a positive and significant influence, underscoring the vital role of ecosystem sustainability in this sector. In essence, improving environmental quality is not only an ecological obligation but also a necessity for creating a sustainable competitive advantage and enhancing Iran's presence in global agricultural markets. It is therefore recommended that policymakers consider the alignment of environmental policies with trade strategies in the agricultural sector to foster a conducive environment for its sustainable development.

کلیدواژه‌ها English

Trade
Gross Domestic Product (GDP)
ARDL Method
Environmental Indicators
Agriculture
Exchange Rate
اصغرپور، ح.، محمدپور، س.، رضازاده، ع.، و جهانگیری، خ. (1391) . بررسی اثر بیثباتی نرخ ارز بر صادرات بخش کشاورزی ایران. تحقیقات اقتصاد کشاورزی، (1)137،4-121.
اکبری، ن.، سامتی، م.، و هادیان، و. (1382). بررسی تأثیر هزینه‌های دولت بر ارزش افزوده بخش کشاورزی. اقتصاد کشاورزی و توسعه، (1،2)11، 166-137.
باباپور، م.، علی‌او، ع.، و سید نورانی، م. (۱۴۰۱). اثر تولید ناخالص داخلی، نسبت قیمت‌ها و نرخ ارز در کشورهای همسایه بر صادرات محصولات کشاورزی ایران. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، (48)12، 97-83.
پیش بهار، ا.، باقری، پ.، و نصیر شعیبی، س. (1395). تأثیر کاهش بارندگی بر تولید، صادرات و واردات اقلام اصلی تجارت خارجی محصولات کشاورزی: به کارگیری رویکرد شبیه سازی مونت-کارلو. اقتصاد کشاورزی، (2)10، 47-29.
توحیدی، ن. (1387). بررسی عوامل مؤثر بر صادرات میگو در ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده کشاورزی.
خیـاط فـراهانی، م.، زراعت‌کیش، ی.، و محمدی‌نژاد، ا. (1401). تأثیر تغییرات اقلیمی بر ترکیب صادرات محصولات کشاورزی در ایـران. تحقیقات اقتصـاد کشـاورزی، (1)14، 183-196.
رحمن، م. (1378). عوامل تعیین‌کننده در صادرات غیرنفتی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه چمران اهواز.
فاخر، ح. ا.، عابدی، ز.، و شایگانی، ب. (۱۳۹۶). بررسی رابطه بین باز بودن تجاری و مالی با ردپای اکولوژیک. مدل‌سازی اقتصادی، (40)11، 67-49.
محمدی، ح.، کرباسی، ع.، و تعالی مقدم، آ. (1393). اقتصادسنجی کاربردی: رهیافتی مدرن با استفاده از ایویوز و میکروفیت. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
محمدی، ح.، و تیرگی سراجی، م. (1393). بررسی ارتباط میان رشد اقتصادی، آزادسازی تجاری و آلودگی محیط زیست. مطالعه کشورهای منتخب منطقه خاورمیانه. اقتصاد محیط زیست و انرژی (اقتصاد انرژی ایران)، (6)2، 207-183.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۲). گزارش تحلیل وضعیت صادرات محصولات کشاورزی. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
همایون‌فر، ر.، عزتی، م.، و رحمانی، ت. (1390). بررسی عوامل مؤثر بر صادرات محصولات کشاورزی ایران. پژوهش‌های اقتصادی (کشاورزی)، (2)3، 20-1.
هوشیار، س.، دهباشی، و.، محمدی، ح.، اسماعیل پورمقدم، ه.، سرگزی، ع.، و کیخا، ا. (1404). اثر تغییرات اقلیم بر اقتصاد بخش کشاورزی ایران. مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی، (4)3، 40-49.
Aşıcı, A.A. (2013). Economic growth and its impact on environment: A panel data analysis. Ecological Indicators, 24, 324-333.
Banerjee, A., Dolado, J., Galbraith, J.W., and Hendry, D.F. (1993). Co-integration, Error Correction, and the Econometric Analysis of Non-Stationary Data. Oxford University Press. 256p.
Cernat, L. (2012). Environmental taxes and international trade: The case of agricultural products. Ecological Economics, 77, 1-11.
Chen, J., Li, Z., Song, M., and Dong, Y. (2021). Decomposing the global carbon balance pressure index: evidence from 77 countries. Environmental Science and Pollution Research, 28(6), 7016-7031.
Columbia University Center for International Earth Science Information Network (CIESIN).
Copeland, B. R., and Taylor, M. S. (2004). Trade and the environment: Theory and evidence. Princeton University Press.
Dogan, E., Ulucak, R., Kocak, E., and Isik, C. (2020). The use of ecological footprint in estimating the environmental Kuznets curve hypothesis for BRICST by considering cross-section dependence and heterogeneity. Science of the Total Environment, 723, 138063.
Esty, D.C., Levy, M.A., Srebotnjak, T., and de Sherbinin, A. (2006). Environmental Performance Index. Yale Center for Environmental Law & Policy.
FAO. (2021). The State of Food and Agriculture 2021: Making agrifood systems more resilient to shocks and stresses. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.
Fidan, H. (2006). Impact of the real effective exchange rate (Reer) on Turkish agricultural trade. International Journal of Social Sciences, 1(2), 70-82.
Hall, S., Hondroyiannis, G., Swamy, P. A.V.B., Tavlas, G., and Ulan, M. (2010). Exchange-rate volatility and export performance: do emerging market economies resemble industrial countries or other developing countries?. Economic Modelling, 27(6), 1514-1521.
Liu, D., Deng, Q., Ren, Z., Zhou, Z., Song, Z., Huang, J., and Hu, R. (2020). Variation trends and principal component analysis of nitrogen oxide emissions from motor vehicles in Wuhan City from 2012 to 2017. Science of the Total Environment, 704, 134987.
Ozcan, B., Tzeremes, P., and Dogan, E. (2019). Re-estimating the interconnectedness between the demand of energy consumption, income, and sustainability indices. Environmental Science and Pollution Research, 26(26), 26500-26516.
Pesaran, M.H., Shin, Y., and Smith, R.J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
Porter, M.E., and Linde, C.V.D. (1995). Toward a new conception of the environment-competitiveness relationship. Journal of Economic Perspectives, 9(4), 97-118.
Salahuddin, M., and Gow, J. (2019). Effects of energy consumption and economic growth on environmental quality: evidence from Qatar. Environmental Science and Pollution Research, 26(18), 18124-18142.
Zia, H. (2025). Agricultural competitiveness under climate change: Developing a global index and implications for trade. Journal of Environmental Economics and Policy, 14(2), 211-229.
مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 18 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 18 اردیبهشت 1405