مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

ارزیابی مدیریت مشارکتی مراتع قشلاقی طایفه مغانلوی ایل شاهسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشی،‌ بخش تحقیقات مرتع،‌ موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،‌ تهران‌، ایران.
2 پژوهشگر ارشد، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
چکیده
با تغییرات ایجاد شده در نحوه مدیریت کوچ، نمود آن ورود دولت در تنظیم تقویم کوچ به‌جای عشایر، مشاهده می‌شود. نظر به محدودیت‌های نظام دولتی و همچنین گستردگی عرصه، تحقیق حاضر با هدف امکان‌سنجی واگذاری مدیریت کوچ و مرتع به عشایر در مراتع قشلاقی تیره آلقلی طایفه مغانلو ایل شاهسون استان اردبیل، به‌مدت 3 سال از مهر ماه سال 1394 به مورد اجرا گذاشته شد. این مطالعه در دو بخش مجزای کمی و کیفی صورت پذیرفت. بخش ارزیابی مدیریت مشارکتی با رویکرد کیفی و استفاده از شیوه‌های اقدام پژوهی و ارزیابی مشارکتی روستایی انجام شد. مرحله کمی نیز بررسی تاثیر این شیوه از مدیریت بر روی فاکتورهای مهم پوشش گیاهی، قبل از ورود و بعد از خروج عشایر بود. نتایج حاصل از بررسی‌های کیفی نشان داد که به‌دلایل عدم وجود اراده جدی در سازمان متولی در احاله مدیریت مراتع به خود عشایر، تعدد تولی‌گری، عدم تخصیص اعتبارات و عدم پیگیری جدی نمایندگان عشایری به دلیل نبود منافع شخصی، به‌طور متوسط 45% از تصمیمات مدیریتی متخذه تحقق یافت. در تحلیل کمی نیز در سال آخر نسبت به سال اول، وضعیت مراتع ضعیف، گرایش منفی، متوسط درصد بهره‌برداری 84/5 درصد و ظرفیت قبل از ورود عشایر 3/17 واحد دامی در هکتار و بعد از خروج آنها از مرتع 0/34 واحد دامی برآورد گردید. با نگاه کلی به نتایج حاصله، می‌توان دریافت که اعمال مدیریت نمایندگان عشایری در مدیریت کوچ و مرتع چندان رضایت بخش ارزیابی نگردید. همکاری بیش از پیش ارگان‌های مرتبط با نمایندگان عشایری در کنار پیگیری جدی نمایندگان مذکور، می‌توانست نتایج سودمند‌تری برای مرتع و مرتعداران در پی داشته باشد. با این توصیف، در این اکوسیستم‌ها، تعریف الگوی مناسب مدیریت مراتع بر مبنای تحقیقات، ضروری به‌نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Evauation of co- management in the winter rangelands of the Mughanlou clan, Shahsavan tribe

نویسندگان English

Ali Mohebbi 1
Allah verdi Nouri 2
1 Assistant Professor, Rangeland Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands (RIFR), P.O. Box 13185-116, Tehran, Iran.
2 Senior Researcher, Research Center for Agriculture and Natural Resources, Ardabil, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran.
چکیده English

with the changes made in the nomadic management, which is manifested in the government's involvement in setting the migration calendar instead of nomads.Due to the limitations of the government system and also the vastness of the field, The present study aimed to assess the feasibility of transferring nomadic and rangeland management to nomads  in the winter rangelands of the Al-Gholi tribe of the Moghanlu tribe of Shahsoon in Ardabil province was done for 3 years from October 2015.This study was done in two separate parts, quantitative and qualitative research methods. The evaluation part of participatory managementwas done with a qualitative approach, using, "Action research" and "Participatory Rural Approach" evaluation. The quantitative stage was to investigate the impact of this method of management on the important factors of vegetation, before the arrival and after the departure of the nomads. The results of qualitative studies showed that due to the lack of serious will in the trustee organization to transfer rangeland management to the nomads themselves, multiple trustees, lack of allocation of funds, and lack of serious follow-up by nomad representatives due to lack of personal interests, an average of 45% of the management decisions taken were implemented. In quantitative analysis, in the last year compared to the first year, the rangelands condition was poor, negative trend, average percentage utilization of 84.5% and capacity before the arrival of the nomads was 3.17% and after their departure from the rangeland was 0.34 According to the results, it can be seen that the management practices of nomadic representatives in the management of the rangelands and nomads were not evaluated as very satisfactory. More cooperation between related organizations and tribal representatives, along with serious follow-up by the aforementioned representatives, could have had more beneficial results for the rangelands and rangmans. With this description, in these ecosystems, defining the appropriate model of rangeland management based on research seems necessary.

کلیدواژه‌ها English

Nomads
Rangeland management
Shahsavan Tribe
اکبرزاده، م.، مقدم، م. ر.، جلیلی، ع.، جعفری، م.، و ارزانی، ح. (1387). تأثیر بارندگی بر تغییرات پوشش تاجی و تولید گیاهان مرتعی در پلور. منابع طبیعی ایران. (4)6، 322-307.
ازکیا، م.، و غفاری، ع. (1383). توسعه روستایی با تاکید بر جامعه روستایی ایران. چاپ اول، تهران: انتشارات نشر نی، ص 168-162.
با‌ژیان، غ. (1386). مروری بر مدیریت مراتع جامعه عشایری در گذشته و حال، تغییرات، چالش‌ها و راهکارها. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، (4)14، 538-524.
بلیکی، ن. ( 1397). طراحی پژوهش‌های اجتماعی. ترجمه: ح. چاوشیان تهران: انتشارات. نشر نی. 418 ص.
بهزاد، ت. ( 1391). مدیریت چرا و چگونگی کوچ با نگرش جلوگیری از چرای زود هنگام، دفترامور مراتع، سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور.
حاجی یوسفی، ا. ا. (1379 ). استقلال نسبی دولت یا جامعه مدنی در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی، (2)1، 94-69..
روز فراخ، ث.، بدری، س. ع.، دربان‌آستانه، ع.، و فرجی سبکبار، ح. (1403) . تحلیل و ارزیابی مدیریت مشارکتی عرصه‌های منابع طبیعی (جنگل و مرتع) در نواحی روستایی شهرستان دنا. جغرافیا و پایداری محیط، (4)14، 62-39.
ریتزر، ج. (1373) نظریه‌‌های جامعه‌شناسی، ترجمه:ا. غروی زاد. تهران: انتشارات ماجد.ص118.
سید اخلاقی، س. ج.، محبی، ع.، بانچ شفیعی، ش.، و قاسمی‌آریان، ی. ( 1400). گزارش طرح مطالعات کنترل گرد و غبار در سیستان. مطالعات اقتصادی اجتماعی (اقتصادی اجتماعی،کشاورزی و مدیریت دام و مرتع). گزارش اجمالی و مدیریتی. موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور. 9 ص.
صفری‌علی اکبری، م. ( 1399). نقش شبکه‌های روستایی در مدیریت مشارکتی جوامع محلی (مورد مطالعه: دهستان بالا دربند شهرستان کرمانشاه). روستا و توسعه پایدار، (2)، 92-81.
عبداللهی، ف.، بانج شفیعی، ع.، بیگی حیدرلو، ه.، و موسوی میرکلا، س. ر. ( 1402). تحلیل نگرش ذینفعان جنگل نسبت به مدیریت مشارکتی در جنگل‏های سردشت، زاگرس شمالی ایران. پژوهش و توسعه جنگل، (4)9، 461-437.
علوی‌تبار، ع. (1379)، بررسی الگوی مشارکت شهروندان در اداره امور شهرها، تهران: انتشارات سازمان شهرداری کشور. ص20.
فرامرزی، ح.، شعبانی، س.، و حسینی، س. م. ( 1402). ارزیابی مدیریت مشارکتی در حفاظت از ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره (مطالعۀ موردی: پارک ملی گلستان). جنگل ایران، (4)15، 459-445.
فلیک، ا. (1390). درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه: ه. جلیلی. تهران: انتشارات نشر نی. 492 ص.
مارشال، ک.، و راس من، گ. ب. (1395).  روش تحقیق کیفی. ترجمه: ع. پارسائیان و س. م. اعرابی. تهران: انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی. 63-56..
متولی، ح.، رضایی، ا. ر.، حجازی، ی.، و علم بیگی، ا. ( 1403). تحلیل شبکه سیاست‌گذاری در مدیریت مشارکتی منابع طبیعی (مطالعه موردی حوزه آبخیز حبله رود). تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، (2)55، 308-289.
 محبی، ع.، فرضی‌زاده‌میاندهی، ز.، و بلک، ر. (1399). ارزیابی نحوه مدیریت مراتع عشایری بر اساس پروانه‌های چرا (مطالعه موردی: عشایر منتخب استان‌های چهارمحال و بختیاری، خوزستان، تهران و اردبیل). گزارش نهایی پروژه، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور. 550 ص.
محبی، ع.، فیاض، م.، خادمی، م.، و سید اخلاقی، س. ج. (1397). بررسی وضعیت مدیریت کوچ و مرتع و امکان‌سنجی واگذاری آن به تشکل‌های عشایری ( مطالعه موردی استان‌های اردبیل، تهران، خوزستان و چهارمحال و بختیاری). گزارش نهایی پروژه، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور. 450 ص.
محسنی تبریزی، ع. (1370). "بیگانگی" ، نامه علوم اجتماعی، جلد دوم، شماره 2.
موسی‌پور سیاه جل، ش.، هاشمی‌تبار، م.، و صفدری، م. ( 1402). بررسی عوامل موثر بر مشارکت جوامع روستایی و عشایری در مدیریت پایدار منابع طبیعی: مطالعه موردی جنگل‌های پسته وحشی و بادام وحشی شهرستان بافت. برنامه‌ریزی منطقه‌ای، (49)13، 220-205.
ویسی، ه.، و رضوانفر، ا. ( 1385). تدوین راهبردهای مناسب برای مدیریت مشارکتی منابع طبیعی: تحلیل میدان نیروی مسایل و مشکلات منابع طبیعی. علوم محیطی، (13)4، 11-22.
Child, B., and Dalal-Clayton, B. (2004). Transforming approaches to CBNRM: Learning from the Luangwa experience in Zambia. In Getting biodiversity projects to work: Towards more effective conservation and development (pp. 256-289). Columbia University Press.
Murphree, M. (2004). Communal approaches to natural resource management in Africa: from whence and to where? Journal of International Wildlife Law and Policy, 7(3-4), 203-216.
Nelson, F., and Agrawal, A. (2008). Patronage or participation? Community‐based natural resource management reform in sub‐Saharan Africa. Development and change, 39(4), 557-585.
Neef, A. (2005). Participatory approaches for sustainable land use in Southeast Asia: [papers international Workshop Participatory technology development and local knowledge for sustainable land use in Southeast Asia, Chiang Mai, Thailand, 6-7 June 2001]. Bangkok: White Lotus Press.
Ostrom, E. (2007). A diagnostic approach for going beyond panaceas. Proceedings of the national Academy of sciences, 104(39), 15181-15187.
Poissonnet, M., Brudo, V., and Dosso, M. (2006). La forêt protégée de Kakamega (Ouest Kenya) entre deux futurs immédiats: destruction annoncée ou gestion concertée? Cahiers Agricultures, 15(5), 409-415.
Sandström, A. C., and Rova, C. V. (2009). The network structure of adaptive governance-A single case study of a fish management area. International journal of the commons .4(1).
Scholz, R. W., and Binder, C. R. (2011). Environmental literacy in science and society: from knowledge to decisions.
Vermeulin, C. (1997). Problématique de la décentralisation des forêts communautaires en forêt dense humide. In Sud Est Cameroun, The African Rainforest and the Conservation of Biodiversity Workshop, Limbé, January (pp. 17-24).

  • تاریخ دریافت 29 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 08 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 13 آذر 1403