مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

فرآیندهای موثر بر خاستگاه جنگل‌های هیرکانی با تاکید بر تاریخ زمین‌شناسی از پالئوژن تا کواترنری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فریبا فروغی 1
مسلم یزدانی 2
1 استادیار، دانشکده زمین‌شناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 پژوهشگر، دانش‌آموخته دکتری علوم زمین، گرایش آموزش، دانشگاه اشفورد، آمریکا.
10.22034/emj.2024.2022673.1053
چکیده
جنگل‌های مختلط کاسپی هیرکانی، در کرانه‌‌های جنوبی دریای خزر، با عرض 110 کیلومتر و طول 800 کیلومتر، از درختان خزان‌‌کننده معتدله، تشکیل شده است. جنگل‌های هیرکانی، یک زیست ‌منطقه در زیست‌بوم جنگل‌های مختلطِ پهن‌برگِ حاشیه جنوبی دریای خزر و کناره شمالی البرز می‌باشد که در جبهه جنوب و جنوب باختری دریای خزر و در بخش‌هایی از شمال ایران و جمهوری آذربایجان، گسترش یافته است. این جنگل که ذخیره‌گاه ژنتیکی منحصر بفردی در کره زمین محسوب می‌شود، از دوره پالئوژن، شروع به گسترش یافته و تاکنون دستخوش رویدادهای اقلیمی گوناگونی شده است. سازندهای فجن، زیارت، کرج، کند، آقچگیل، آپشرون و هزار دره همزمان با پیشروی و پسروی آب دریا نهشته شده و البرز سیمای فعلی را به خود گرفته است. شیل و مارن‌های زیرکنگلومرای فجن نشانگر پیشروی دریا و کنگلومرای قرمز رنگ فجن نشانه خروج از آب و رسوبگذاری در محیط خشکی است. آخرین پیشروی دریای کربناته با گسترش سازند زیارت در ائوسن میانی همراه بوده است. سازند کرج نیز با وجود توفیت‌ها نشانگر شرایط آتشفشانی در ائوسن میانی بوده است. در پلیوسن تا پلیستوسن و اوایل کواترنری به شدت متاثر از دوره‌های یخبندانی نیم‌کره شمالی بوده و حتی آتشفشان‌های کواترنری از قبیل دماوند نیز منجر به آسیب‌هایی به این رویشگاه جنگلی شده است، ولی این جنگل‌ها، باز تحت تاثیر شرایط اقلیمی مناسب حاکم بر البرز شمالی، شروع به پیشروی و گسترش نموده است. سیمای کنونی البرز متاثر از حرکات تکتونیکی لارامید (در انتهای کرتاسه)، پیرنین و آتیکان در سنوزوئیک بوده تا بستر مناسبی برای پیدایش و گسترش جنگل‌های هیرکانی فراهم شود.
کلیدواژه‌ها
ائوسن
پالئوژن
سازند زیارت
جنگل‌های هیرکانی
کواترنری
موضوعات

عنوان مقاله English

Effective processes on the origin of the Hyrcanian forests with an emphasis on the geological history from the Paleogene to the Quaternary

نویسندگان English

Fariba Foroughi 1
Moslem Yazdani 2
1 Assistant Professor, School of Geology, Collage of Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Resercher, Ph.D. Earth Sciences, Education, Ashford University, USA.
چکیده English

Caspian Hyrcanian mixed forests, on the southern shores, of the Caspian Sea, with 110 km wide and 800 km long are composed of temperate deciduous trees Hyrcanian is a biome in the ecosystem of mixed broadleaf forests on the southern edge of the Caspian Sea and the northern edge of Alborz, which has expanded in the southern and southwestern front of the Caspian Sea and parts of northern Iran and the Republic of Azerbaijan. This forest, which is considered a unique genetic reserve in the world, Scince the Paleogene period, it began to expand and so far it has undergone various climatic events. Fajan, Ziyarat, Karaj, Kond, Aghchegil, Apsheron, and Hezar-Dareh formations were deposited simultaneously of seawater intrusion and retreat and Alborz has taken its current form. The shale and marl of the Fajan sub-conglomerate indicate the advance of the sea and the red-colored conglomerate of Fajan is a sign of exit from water and depositionin a dry environment. The last advancementof the carbonate sea was accompanied by the expansion of the Ziyarat Formation in the Middle Eocene. The Karaj formation also indicates the volcanic conditions in the Middle Eocene, despite the tuffites. In the Pliocene to Pleistocene and the early Quaternary, it was strongly affected by the glacial periods of the Northern Hemisphere, and even Quaternary volcanoes such as Damavand have also caused damage to this forest habitat, but these forests, under the influence of the favorable climatic conditions prevailing in the northern Alborz, have started to advance and expand. The current appearance of Alborz was affected by the tectonic movements of Laramide (at the end of the Cretaceous), Pyrenean, and Attican in the Cenozoic in order to providea suitable platform for the emergence and expansion of Hyrcanian forests.

کلیدواژه‌ها English

Eocene
Paleogene
Ziyarat Formation
Hyrcanian forests
Quaternary
آقا‌باتی، س. ع. (1383). زمین‌شناسی ایران. انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 640 ص.
درویش‌زاده، ع. (1394). زمین‌شناسی ایران. انتشارات دانشگاه امیرکبیر، 434 ص.
زارعی، ا.، فروغی، ف.، و اکبرزاده، ف. (1402). پالینوستراتیگرافی نهشته‌های کرتاسه بالایی (واحدK3 ) در حوضه البرز مرکزی (برش چینه‌شناسی روستای دره زر). پژوهش‌های چینه‌نگاری و رسوب‌شناسی، (3) 39، 122-103.
شمیرانی، ا.، بابا‌زاده، س. ا.، مدرس نیا، م.، و ناصحی، ا. (1372). سازند کرج در البرز مرکزی. نشریه دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی (شماره ویژه زمین شناسان)، 2، 174-136.
عابدی، ت.، حسینی، س. ا.، نقدی، ر. (1389). مطالعه رابطه خواص مکانیکی خاک و ایجاد لغزش در مسیر جاده جنگلی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز چفرود استان گیلان). پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، (1)1، 29-17.
فتحی، ک.، جورغلامی، م.، حسینی، س. ع.، و خلیقی سیگارودی، س. ح. (1400). فاصله بهینه زهکش‌های عرضضی در مسیر‌های وبکشی به‌منظور انحراف رواناب (مطالعه موردی: جنگل خیرود). جنگل ایران، (3)13، 237-250.
فروغی، ف.، قدیم خاتون آباد، ه.، و کامیابی شادان، ح. (1400). بیوستراتیگرافی رسوبات پالئوژن جنوب البرز مرکزی بر اساس نانوفسیل‌های آهکی (برش دره زر). سیزدهمین همایش ملی تخصصی زمین‌شناسی پیام نور، تیرماه 1400، کرج.
گرگندی‌پور، م.، حسینی، س. ع.، عبدی، ا.، و زاهدی امیری، ق. (1396). مقایسه منطقه لغزشی تثبیت شده و بدون لغزش از نظر تنوع زیستی علفی و برخی ویژگی‌های خاک (مطالعه موردی: بخش پاتم، جنگل خیرود). بوم‌شناسی جنگل‌های ایران، (9)5، 23-17.
گزارش زمین‌شناسی خزر، (1398). پژوهش‌های نوین در حوزه زمین‌شناسی نفت و گاز دریای خزر. شرکت نفت خزر، شرکت ملی نفت ایران، 308 ص.
لاسمی، ی. (1370). بادزن‌های زیر دریایی و نهشته‌های توربیدیتی در سازند کرج. دهمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور. پایگاه ملی داده های علوم زمین، 57 ، 153-146.
موسوی روحبخش، م. (1380). زمین‌شناسی خزر. تهران: انتشارات نیکوگفتار. 189 ص.
نبوی، م. ح. (1356). مقدمه‌ای بر زمین‌شناسی ایران. سازمان زمین‌شناسی ایران، 109 ص.
نطقی مقدم، م.، و سنماری، س. (1403). زیست‌چینه‌نگاری سازند زیارت بر مبنای نانوفسیل‌های آهکی در برش توچال، حوضه رسوبی البرز (البرز مرکزی). یافته‌های نوین زمین شناسی کاربردی، (35) 18، 270-257.
Alavi, M. (1996) Tectonostratigraphic Synthesis and Structural Style of the Alborz Mountain System in Iran. Journal of Geodynamics, 21 (1), 1-33.
Report of FMP (2007). Forest Management Plan (FMP), Alberta, Department of Forestry Technical, Chaloos, Forests, Range and Watershed Management Organization. Sundance Forest Industries Ltd., 139.
Allenbach, P. (1966). Geology and petrography of Damavand and its surroundings (Central Elburz): Iran. Geological Institute, ETH-Zurich, Communication No. 63, 114 p.
Axen, G.J., Lam, P.M., Grove, M., Stocklin, D.F., and Hassanzadeh, J. (2001). Exhumation of the west–central Alborz Mountains, Iran, Caspian subsidence, and collision-related tectonics. Geology, 29(6), 559–562.
Bahmaniar, M. A. 2002. Effect of parent material on clay mineralogy of some woodland area in Northern Iran. 17th World Congress Soil Science, Bangkok, Thailand, August, 14-21.
Bonin, B. (2004). Do coeval mafic and felsic magmas in post-collisional to within plate regimes necessarily imply two contrasting, mantle and crustal, sources? A review. Lithos, 78(1-2), 1-24.
Brousse, R. and Vaziri, H.M., (1982). Damavand Shoshonitic Association (Iran). Geologische Rundschau, 71, 687–702. https://doi.org/10.1007/BF01822389
Castro, A., Aghazadeh, M., Badrzadeh, Z. and Chichorro, M. (2013). Late Eocene-Oligocene Post-Collisional Monzonitic Intrusions from the Alborz Magmatic Belt, NW Iran. An Example of Monzonite Magma Generation from a Metasomatized Mantle Source. Lithos, 180-181, 109-127.
Dellenbach, J. (1964). Contributions to the geological study of the region located east of Tehran (Iran). Ph.D. Diss., Faculty of Sciences, University of Strasbourg (France), 117.
Feyzullayev, A.A., Guliyev, I.S., and Tagiyev, M.F. (2001). Source potential of the Mesozoic-Cenozoic rocks in the South Caspian Basin and their role in forming the oil accumulations in the Lower Pliocene reservoirs. Petroleum Geoscience, 7(4), 409-417.
Foroughi, F., Ghadim Khatoon Abad, H., and Kamyabi Shadan, H. (2022). Biostratigraphy of Paleocene strata based on calcareous nannofossils at Zard-Darreh section, southern central Alborz Mountains, Northern Iran. Geopersia Journal, 12(12), 299-316.
Ghorbanalizadeh, A., and Akhani, H. (2022). Plant diversity of Hyrcanian relict forests: An annotated checklist, chorology and threat categories of endemic and near-endemic vascular plant species. Plant Diversity, 44(1), 39-69.
Golonka, J. (2004). Plate tectonic evolution of the southern margin of Eurasia in the Mesozoic and Cenozoic. Tectonophysics, 381(1-4), 235-273.
Hafezi, M., and Ghafoori, M. (2007). Investigation of the distributions and causes of landslides in central Alborz, Iran. World Applied Sciences Journal, 2(6), 652-657.
Koprubasi, N., and Aldanmaz, E. (2004). Geochemical constraints on the petrogenesis of Cenozoic I-type granitoids in Northwest Anatolia, Turkey: Eevidence for magma generation by lithospheric delamination in a post-collisional setting. International Geology Review, 46(8), 705-729.
Report of FMP (2007). Forest Management Plan (FMP), Alberta, Department of Forestry Technical, Chaloos, Forests, Range and Watershed Management Organization. Sundance Forest Industries Ltd., 139.
Sheikholeslami, M.R. (2018). Tectonosedimentary evolution of the basins in Central Alborz, Iran. Geosciences, 27(106), 29-38.
Steiger, R. (1966). The geology of the west-Firuzkuh area (Central Alburz, Iran). Reports from the geological institute of the E.T.H. and University of Zurich, New Series, 1-145.
Stocklin, J. and Setudehnia, A. (1971(. Stratigraphic lexicon of Iran. Geological Survey of Iran, Report, 18, 376p.
https://www.ahtrees.org/2020/08/forest-disturbance-and-succession-a-look-at-the-pattern-of-forest-dyn amicus/.
https://www.gileboom.info/
https://www.teara.govt.nz/en/diagram/11898/stages-of-forest-succession.

  • تاریخ دریافت 21 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 11 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1403