مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

تأثیر عوامل ادافیکی بر رشد بومادران (Achillea wilhelmsii C. Koch) در رویشگاه‌های کوهستانی و دشتی تربت‌حیدریه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حمیده افکاری 1
جلیل فرزادمهر 2
روح اله مرادی 3
سمیرا حسین جعفری 4
1 کارشناسی ارشد گیاهان دارویی، گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.
2 دانشیار، گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.
3 دانشیار، گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.
4 استادیار، گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.
10.22034/emj.2025.728684
چکیده
بومادران از گیاهان دارویی بومی کشور و سازگار با شرایط اقلیمی گرم و خشک است. این تحقیق با هدف بررسی تأثیر عوامل ادافیکی بر عملکرد کمی و تولید گیاه بومادران در رویشگاه‌های کوهستانی و دشتی تربت‌حیدریه انجام شد. بدین منظور در هر منطقه در طول پنج ترانسکت و در داخل چهار پلات نمونه‌برداری از گیاه و خاک به روش تصادفی انجام شد. خصوصیاتی از قبیل تراکم بوته در هر پلات، ارتفاع بوته، تعداد گل، وزن گل، وزن گیاه بومادران اندازه‌گیری شد. در آزمایشگاه مهم‌ترین خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک شامل هدایت الکتریکی، اسیدیته، بافت خاک، درصد عصاره اشباع، درصد ماده آلی، نیتروژن، فسفر و پتاسیم اندازه‌گیری گردید. نتایج نشان داد که میزان هدایت الکتریکی و پتاسیم خاک در منطقه دشتی بیشتر از کوهستانی بود ولی میزان کربن آلی خاک، نیتروژن، فسفر، تراکم بوته، میانگین ارتفاع بوته، تعداد گل، وزن خشک گل و وزن خشک بوته در منطقه کوهستانی به‌طور معنی‏داری بیشتر بود. آنالیز رگرسیونی نشان داد که رابطه وزن خشک گل با میزان هدایت الکتریکی، درصد رس و درصد عصاره اشباع خاک منفی بود اما پارامترهای اسیدیته، درصد شن و سیلت، میزان کربن، نیتروژن، فسفر و پتاسیم خاک رابطه مستقیمی با وزن‏خشک گل نشان دادند. میزان نیتروژن، کربن و هدایت الکتریکی خاک به ترتیب بیشترین تأثیر را بر وزن‏خشک گل دارا بودند. نتایج نشان داد که به‌ازای هر واحد افزایش در هدایت الکتریکی، درصد رس خاک، عصاره اشباع خاک و میزان وزن خشک بوته بومادران به ترتیب حدود 23، 3 و0/40 گرم در مترمربع کاهش یافت. به‌ازای هر واحد افزایش در محتوی کربن و نیتروژن خاک، میزان وزن خشک بوته به ترتیب حدود 108 و 774 گرم در مترمربع افزایش یافت. بنابراین، نتایج تحقیق تائید نمود که گیاه بومادران خاک‌های با بافت شنی و محتوی بالای کرین و نیتروژن را ترجیح داده و باید در زراعت این گیاه دارویی موردتوجه قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
اقلیم
بافت خاک
وزن‏ خشک گل
عناصر ماکرو
گیاه دارویی
موضوعات

عنوان مقاله English

The impact of edaphic factors on growth of yarrow (Achillea wilhelmsii C. Koch) in the mountainous and plain habitats of Torbat Heydarieh

نویسندگان English

Hamideh Afkari 1
Jalil Farzadmehr 2
Rooholla Moradi 3
Samira Hossein Jafari 4
1 M.Sc. in Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture, University of Torbat Heydarieh, Torbat Heydarieh, Iran.
2 Associate Professor, Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture, University of Torbat Heydarieh, Torbat Heydarieh, Iran.
3 Associate Professor, Department of Plant Production, Faculty of Agriculture, University of Torbat Heydarieh, Torbat Heydarieh, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture, University of Torbat Heydarieh, Torbat Heydarieh, Iran.
چکیده English

Yarrow (Achillea wilhelmsii C. Koch.) is a native medicinal plant which is adapted to arid and semi-arid climatic conditions. This study aimed to evaluate the effect of edaphic factors on the quantitative performance and productivity of yarrow in mountainous and plain habitats of Torbat Heydarieh. For this purpose, plant and soil sampling was conducted randomly along five transects and within four plots in each region. Plant traits measured including plant density per plot, plant height, flower number, flower weight, and total plant biomass of yarrow. In the laboratory, the major physico-chemical properties of the soil including EC, pH, soil texture, saturation extract percentage, organic matter content, nitrogen, phosphorus, and potassium were measured." The results indicated that soil EC and potassium levels were significantly higher in the plain area compared to the mountainous area. However, the mountainous region showed significantly higher levels of soil organic carbon, nitrogen, phosphorus, plant density, average plant height, number of flowers, flower dry weight, and dry plant weight. Regression analysis revealed that flower dry weight exhibited a negative correlation with soil EC, clay percentage, and saturation extract. In contrast, parameters such as soil pH, sand and silt contents, and concentrations of organic carbon, nitrogen, phosphorus, and potassium were positively associated with flower dry weight. soil nitrogen, organic carbon, and EC exhibited the greatest effect on flower dry weight. the results showed that, for each unit increase in soil EC, clay percentage, and saturation extract, yarrow dry biomass of yarrow decreased by approximately 23 g, 3 g, and 0.4 g per square meter, respectively. for each unit increase in soil carbon and nitrogen content, plant dry biomass increased by about 108 g and 774 g per square meter, respectively. Therefore, the results of the study confirmed that yarrow prefers sandy soils with higher levels of organic carbon and nitrogen w hich should be carefully considered when cultivating this medicinal plant.

کلیدواژه‌ها English

Climate
Flower dry weight
Macro elements
Medicinal plant
Soil texture
اعتمادی، ن. ا.، رحیم ملک، م.، غریبی، ش.، و منتظری، ف. (1390). بررسی پتاسیل زینتی برخی از گونه‌‌های بومادران (Achillea spp. L.) در شرایط آب و هوایی اصفهان. علوم و فنون باغبانی ایران، (4)12، 388-379.
امامی‌بیستگانی، ز.، و بخشنده، ع. م. (1400). فیزیولوژی تنش‌های محیطی در گیاهان دارویی. گرگان: انتشارات نشر آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم پزشکی و منابع طبیعی گرگان. گرگان، 444 ص.
امیدبیگی، ر. (1392). تولید و فرآوری گیاهان دارویی (جلد دوم). مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی،442 ص.
بهمنش، ب.، طبسی، ع.، فخیره، ا.، و خلاصی اهوازی، ل. (1397). مدل‌سازی پراکنش گیاهان داروییThymus Kotschyanus Boiss و Achillea millefolium با روش تحلیل آشیان بوم شناختی و رگرسیون لوجستیک. حفاظت زیست بوم گیاهان، (13)6، 120-91.
پژوهنده، ع. ر.، محمدی ترکاشوند، ع.، معینی، ا.، و پذیرا، ا. (1402). ارزیابی ارتباط برخی خصوصیات خاک با فاکتورهای خاکسازی (مطالعه موردی: چهار حوزه آبخیز در استان قزوین). اکوسیستم‏های طبیعی ایران، (2)14، 15-1.
جعفری، س. ر.، نیکخواه، م.، زارعی، غ.، و زارع‌زاده، ع. (1394). تاثیر سطوح نیتروژن و فسفر بر عملکرد تر و خشک برگ و سرشاخه و اسانس برازمبل. اکوفیزیولوژی گیاهی، (22)7، 178-189.
جعفری، م.، زارع، م. ع.، طویلی، ع.، و کهندل، ا. (1385). برررسی رابطه خصوصیات خاک با پراکنش گونه های گیاهی در مراتع استان قم. پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی، 73، 110-116.
خوارزمی، م.، محمدخانی، ن.، و ثروتی، م. (1402). تاثیر کمبود فسفر بر شاخص‌های رشدی و محتوای اسانس مریم‌گلی باغی (Salvia officinalis L) و پونه آبی (Mentha aquatica L).پژوهش‌های گیاهی (زیست شناسی ایران)، (1)36، 15-1.
دهقان، ا.، و رحیم ملک، م. (1397). اثر تنش شوری بر صفات مورفولوژیک و میزان اسانس ژنوتیپ‌های بومادران هزاربرگ ( Achillea millefolium) ایرانی و خارجی. علوم و فنون کشت‌های گلخانه‌ای، (2)9، 37-23.
سودائی‌زاده، ح.، شمسایی، م.، تجملیان، م.، میرمحمدی میبدی، س. ع. م.، و حکیم‌زاده، م. ع. (1395). بررسی تاثیر تنش خشکی بر برخی صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی مرزه (Satureja hortensis). فرآیند و کارکرد گیاهی، (15)5، 12-1.
طیرانیان کریمیان، ج.،  فرزدامهر، ج.، و یاری، ر. (1402). تعیین مهمترین عوامل اکولوژیکی موثر بر پراکنش درختچه سماق جهت اشتغال‌زایی بهره‌برداران مراتع شهرستان مشهد. راهبردهای توسعه روستایی، 1، 231-221.
عباسی، ن.، پوراحمدی، م.، و حسینی، م. (1399). بررسی اثر عوامل ادافیکی و توپوگرافی بر پراکنش گیاهان دارویی در زاگرس مرکزی. علوم مرتع و بیابان ایران، (1)27، 95-83.
علیزاده، م.، قربانی، ا.، معمری، م.، بدرزاده‌اورنج، م.، بیدارلرد، م.، و شریفی، ج. (1402). بررسی ترکیب و تنوع گیاهی و عوامل مؤثر بر آن در طبقات مختلف ارتفاعی در منطقه آلوارس- قله سبلان. تحقیقات حمایت و حفاظت جنگل‌ها و مراتع ایران، 21، 336-316.
فرخی، م.، شریفی، س.، و دهقان، س. (1397). بررسی رابطه بین برخی ویژگی‌های خاک با پراکنش گونه‌های دارویی در منطقه مراوه‌تپه. تحقیقات گیاهان دارویی ایران، (2)34، 45-56.
فروزه، م.، و میردیلمی، ز. (1398). بررسی اثر عوامل محیطی بر تغییرات ترکیبات شیمیایی اسانس گونه دارویی بومادران (Achillea milefolium L). مرتع، (4)13، 609-596.
فرهنگیان کاشانی، س.، و اشرف‏جعفری، ع. (1388). مطالعه اثرات شوری بر خصوصیات جوانه زنی در گونه های اسپرس و یونجه. مرتع، 11، 60-48.
کاشی زنوزی، ل.، بانج شفیعی، ش.، و سعادت، ح. (1395). بررسی رابطه خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک با برخی از گونه‌های مرتعی. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، (1)23، 160-150.
کاویانی، م.، و معارفوند، ر. (1397). تاثیر رویشگاه‌های مختلف در استان همدان بر صفات مورفولوژیکی گیاه دارویی بومادران. Achillea millefolium. دومین کنفرانس بین المللی گیاهان دارویی،کشاورزی ارگانیک. مشهد، اسفند 1397.
لباسچی، م. ح.، و شریفی عاشورآبادی، ا. (1383). شاخص‌های رشد برخی گونه‌های گیاهان دارویی در شرایط مختلف تنش خشکی. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، (3)20 ، 249-261.
خلج، م. م.، مرادی، غ. ح.، و حکیم‌زاده، م. ع. (1400). بررسی اثر عوامل محیطی بر پراکنش گونه سیاه شور (Suaeda aegyptiaca). مطالعات محیط زیست، منابع طبیعی و توسعه پایدار، 18، 52-45.
منصوری، ا.، کریمی، ع. ر.، پرویزی، ی.، و امامی، ح. (1392). بررسی اثر دما و بارندگی بر میزان کربن آلی خاک در بخشی از مراتع استان کرمانشاه. دومین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار، ایران. تهران، مهر 1393.
نوروزی، ر.، و نوروزی، م. (1397). تغییرات اسانس مریم گلی اصفهانی (Salvia reuterana Boiss.) در اثر انتقال از رویشگاه به شرایط زراعی. فرآیند و کارکرد گیاهی. 23، 347-359.
Ali, S. I., Gopalakrishnan, B., and Venkatesalu, V. (2017). Pharmacognosy, phytochemistry and pharmacological properties of Achillea millefolium L.: a review. Phytotherapy research, 31(8), 1140-1161.
Amjad, L., Mousavidehmourdi, K., and Saghazadeh, M. (2012). Antifungal potential of Achillea wilhelmsii flowers methanolic extract on different strains of Candida albicans. Int J Biol Med Res, 3(3), 2107-2110.
Aziz, E. E., Al-Amier, H., and Craker, L. E. (2008). Influence of salt stress on growth and essential oil production in peppermint, pennyroyal, and apple mint. Journal of herbs, spices & medicinal plants, 14(1-2), 77-87.
Baher, Z. F., Mirza, M., Ghorbanli, M., and Bagher Rezaii, M. (2002). The influence of water stress on plant height, herbal and essential oil yield and composition in Satureja hortensis L. Flavour and Fragrance Journal, 17(4), 275-277.
Conforti, M., Longobucco, T., Scarciglia, F., Niceforo, G., Matteucci, G., and Buttafuoco, G. (2020). Interplay between soil formation and geomorphic processes along a soil catena in a Mediterranean mountain landscape: an integrated pedological and geophysical approach. Environmental Earth Sciences, 79(2), 59.
El-Amier, Y. A., El-Halawany, E. S. F., Haroun, S. A., and Mohamud, S. G. (2015). Vegetation analysis and soil characteristics on two species of genus Achillea growing in Egyptian Desert. Open Journal of Ecology, 5(9), 420-433.
El-Keltawi, N. E., and Croteau, R. (1987). Salinity depression of growth and essential oil formation in spearmint and marjoram and its reversal by foliar applied cytokinin. Phytochemistry, 26(5), 1333-1334.
Evans, S. E., Burke, I. C., and Lauenroth, W. K. (2011). Controls on soil organic carbon and nitrogen in Inner Mongolia, China: A cross‐continental comparison of temperate grasslands. Global Biogeochemical Cycles, 25(3).
Gee, G. W., and Or, D. (2002). 2.4 Particle‐size analysis. Methods of soil analysis: Part 4 physical methods, 5, 255-293.
Karimian, T., Farzadmehr, J., Yari, R., and Jahantab, A. (2024). Determining the most important effect of ecological factors on sumach shrub in order to creat job for utilizers of Mashhad rangelands. Rural Development Guidelines. 10 (2), 221-231.
Knudsen, D., Peterson, G. A., and Pratt, P. F. (1982). Lithium, sodium, and potassium. Methods of soil analysis: part 2 chemical and microbiological properties, 9, 225-246.
Loeppert, R. H., and Suarez, D. L. (1996). Carbonate and gypsum. Methods of soil analysis: Part 3 chemical methods, 5, 437-474.
Mazandarani, M., Osia, N., Mosavi, A. K., and Bayat, H. (2013). Ecological requirements, antioxidant activity and new chemotype essential oil from Achillea millefolium L. and Achillea micrantha Wild. in north of Iran (Golestan Province). Journal of Medicinal plants and By-product. 2(1), 33-42.
Nelson, R. E. (1982). Carbonate and gypsum. Methods of soil analysis: Part 2 Chemical and microbiological properties, 9, 181-197.
Olsen, S. R. (1954). Estimation of available phosphorus in soils by extraction with sodium bicarbonate (No. 939). US Department of Agriculture.
Omer, E. A., Abou Hussein, E. A., Hendawy, S. F., Ezz, E. D., Azza, A., and El Gendy, A. G. (2013). Effect of soil type and seasonal variation on growth, yield, essential oil and artemisinin content of Artemisia annua L. International Research Journal of Horticulture, 1(1), 15-27.
Raheb, A., and Heidari, A. (2022). A review of the effect of climate and soil evolution on soil organic carbon storage resources in central Alborz. Iranian Journal of Soil and Water Research, 52(12), 2935-2949.
Rahimmalek, M., Tabatabaei, B. E. S., Etemadi, N., Goli, S. A. H., Arzani, A., and Zeinali, H. (2009). Essential oil variation among and within six Achillea species transferred from different ecological regions in Iran to the field conditions. Industrial Crops and Products, 29(2-3), 348-355.
Rhoades, J. D. (1996). Salinity: Electrical conductivity and total dissolved solids. Methods of soil analysis: Part 3 Chemical methods, 5, 417-435.
Suleimen, Y. M., Ibatayev, Z. A., Iskakova, Z. B., Ishmuratova, M. Y., and Martins, C. H. G. (2016). Component composition of Achillea micrantha essential oil and its biological activity. Bull Univ Karaganda-Chemistry, 81, 8-15.
Thomas, G. W. (1996). Soil pH and soil acidity. Methods of soil analysis: part 3 chemical methods, 5, 475-490.
Walkley, A., and Black, I. A. (1934). An examination of the Degtjareff method for determining soil organic matter, and a proposed modification of the chromic acid titration method. Soil science, 37(1), 29-38.

  • تاریخ دریافت 24 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 19 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1404