مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

بررسی نحوه توزیع و عرضه گیاهان دارویی و نگرش مردم به مصرف آنها در یک اکوسیستم خشک و نیمه خشک (مطالعه موردی: تربت جام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.
2 استادیار، گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.
چکیده
اﺳﺘﺎن خراسان رضوی ﯾﮑﯽ از مهم‌ترین روﯾﺸﮕﺎه ﻫﺎی گیاهان دارویی در ﮐﺸﻮر اﺳﺖ. این امر باعث شده است که استفاده از آنها در ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﻣﺼﺮف ﮔﯿﺎﻫﺎن داروﯾﯽ مردم منطقه نقش مهمی ایفا کند. هدف از این تحقیق بررسی چگونگی مصرف و اقبال مردم به استفاده از گیاهان دارویی و نیز بررسی نحوه توزیع و عرضه گیاهان دارویی توسط فروشندگان در شهر تربت جام است. این تحقیق به‌صورت پیمایشی در 14 عطاری واجد شرایط در شهر تربت جام انجام گرفت. اطلاعات مربوطه از قبیل وضعیت اجتماعی و اقتصادی فروشندگان و همچنین مشخصات مهمترین گیاهان موجود در عطاری‌ها از طریق پرسش‌نامه از فروشندگان عطاری‌ها به دست آمد. نتایج نشان داد از میان محصولات گیاهان دارویی تنها 15% از آنها توسط خود افراد از طبیعت و مراتع جمع‌آوری می‌شود و بقیه از عمده فروش‌ها و افراد دیگر خریداری می‌شود. همچنین مطالعه شاخص‌های اجتماعی و شخصی فروشندگان نشان داد که تنها 21% از افراد تحصیلات مرتبط با گیاهان دارویی دارند و 35% اطلاعات دارویی خود را از طریق مطالعه کسب کرده‌اند. گیاهان دارویی نظیر گل گاو زبان، آویشن، دارچین و ترکیب چند گیاه از پر فروش‌ترین گیاهان دارویی عرضه شده در عطاری‌های شهر تربت جام هستند. بیشترین علل مراجعه به عطاری‌ها مشکلات گوارشی، تنفسی و بیماری‌های عصبی بوده که توصیه می‌‌شود برنامه‌‌ریزی لازم جهت کشت وکار گیاهان دارویی و همچنین دوره‌های آموزشی برای فروشندگان در این شهر صورت گیرد.
اﺳﺘﺎن خراسان رضوی ﯾﮑﯽ از مهم‌ترین روﯾﺸﮕﺎه ﻫﺎی گیاهان دارویی در ﮐﺸﻮر اﺳﺖ. این امر باعث شده است که استفاده از آنها در ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﻣﺼﺮف ﮔﯿﺎﻫﺎن داروﯾﯽ مردم منطقه نقش مهمی ایفا کند. هدف از این تحقیق بررسی چگونگی مصرف و اقبال مردم به استفاده از گیاهان دارویی و نیز بررسی نحوه توزیع و عرضه گیاهان دارویی توسط فروشندگان در شهر تربت جام است. این تحقیق به‌صورت پیمایشی در 14 عطاری واجد شرایط در شهر تربت جام انجام گرفت. اطلاعات مربوطه از قبیل وضعیت اجتماعی و اقتصادی فروشندگان و همچنین مشخصات مهمترین گیاهان موجود در عطاری‌ها از طریق پرسش‌نامه از فروشندگان عطاری‌ها به دست آمد. نتایج نشان داد از میان محصولات گیاهان دارویی تنها 15% از آنها توسط خود افراد از طبیعت و مراتع جمع‌آوری می‌شود و بقیه از عمده فروش‌ها و افراد دیگر خریداری می‌شود. همچنین مطالعه شاخص‌های اجتماعی و شخصی فروشندگان نشان داد که تنها 21% از افراد تحصیلات مرتبط با گیاهان دارویی دارند و 35% اطلاعات دارویی خود را از طریق مطالعه کسب کرده‌اند. گیاهان دارویی نظیر گل گاو زبان، آویشن، دارچین و ترکیب چند گیاه از پر فروش‌ترین گیاهان دارویی عرضه شده در عطاری‌های شهر تربت جام هستند. بیشترین علل مراجعه به عطاری‌ها مشکلات گوارشی، تنفسی و بیماری‌های عصبی بوده که توصیه می‌‌شود برنامه‌‌ریزی لازم جهت کشت وکار گیاهان دارویی و همچنین دوره‌های آموزشی برای فروشندگان در این شهر صورت گیرد.
 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating the distribution and supply of medicinal plants and people's attitude towards their consumption in an arid and semi-arid ecosystem (A case study: Torbat Jam)

نویسندگان English

Hassan Feizi 1
Samira Hosseinjafari 2
1 Associate Professor, Department of plant production, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Torbat Heydarieh, Torbat Heydarieh, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Torbat Heydarieh, Torbat Heydarieh, Iran.
چکیده English

Razavi Khorasan provinces one of the most important habitats of medicinal plants in the country. This has caused their use to play an important role in the medicinal plant consumption culture of the people of the region. The purpose of this study was to investigate how people consume and favor of medicinal plants and to study the distribution and supply of medicinal plants by sellers in the city of Torbat Jam. This research was conducted as a survey in 14 qualified apothecaries in Torbat Jam. Relevant information such as the social and economic status of the sellers as well as the characteristics of the most important plants in the apothecaries were obtained through a questionnaire from the sellers of the apothecaries. Results showed that only 15% of medicinal plant products are collected by the people themselves from nature and rangelands, and the rest are bought from general stores and other people. Also, the study of social and personal indicators of the Sellers showed that only 21% of people have education related to medicinal plants and 35% have obtained their drug information through study. Medicinal plants such as borago, thyme, cinnamon and a combination of several plants are the best-selling medicinal plants offered in apothecaries of Torbat Jam city. The most common reasons for referring to apothecary were gastrointestinal problems, respiratory problems and neurological diseases and it is recommended to plan the cultivation of medicinal plants as well as training courses for sellers in this city.

کلیدواژه‌ها English

Razavi Khorasan
Health
Traditional medicine
Consumption culture
امانپور، ج. (1380). نقش وزارت جهاد کشاورزی در احیا و توسعه گیاهان دارویی در راستای توسعه پایدار. اولین کنفرانس ملی طب سنتی. تهران. 134-142.
ایران منش، م.، نجفی، ش.، و یوسفی، م. (1389). بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی منطقه سیستان. داروهای گیاهی، (2)1، 68-61.
ایلنت، ع.، و رحیمی، ب. (1398). مردم‌شناسی درمان و پزشکی سنتی در روستای کمرچه علیای تربت جام. دو ماهنامه طب جنوب، (1)22، 21-12.
باقری، ز.، و فروزه، م.ر. (1398). بررسی وضعیت فروشندگان گیاهان دارویی و معرفی گیاهان دارویی پرکاربرد در عطاری های شهر گرگان. طب سنتی اسلام و ایران، (3)10، 291-304.
باقری، ا.، نقدی بادی، ح.، موحدیان، ف.، مکی زاده تفتی، م.، و همتی مقدم، ا.ر. (1384). بررسی رویکرد زنان شهر اصفهان در استفاده از طب گیاهی. فصلنامه گیاهان دارویی، (15)4، 81-93.
حسن‌زاده، ا.، رضازاده، ش.، شمسا، س.ف.، دولت آبادی، ر.، و زرین قلم، ج. (1389). مروری بر خواص درمانی و فیتوشیمیایی شنبلیله ().گیاهان دارویی، (2)35، 18-1.
حسینی، ز.، فیضی، ح.، و مرادی، ر. (1396). بررسی عرضه و مصرف گیاهان دارویی در عطاری های شهر شیراز. طب سنتی اسلام و ایران، (1)8، 133-123.
دهقان‌پور، ح.، و دهقانی‌زاده، ح. (1393). بررسی عوامل افتصادی و اجتماعی مؤثر بر مصرف گیاهان دارویی در شهر یزد از دیدگاه مردم. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران،(1)30، 57-67..
رحیمی موقر، آ.، خستو، گ. آ.، فکری، م.، و آخوندزاده، ش. (1387). درمان اعتیاد توسط عطاری‌ها در شهر تهران. پژوهشی حکیم، (11)3، 19-11.
رنجبر، ز.، افتخاری نسب، ن.، قربانی جاوید، م.، خان احمدی، م.، و جعفری، ا. (1392). بررسی میدانی ویژگی‌های حرفه‌ای و سطح دانش عرضه کنندگان گیاهان دارویی کرمانشاه. طب سنتی اسلام و ایران،(3)299،4-291.
سرشتی، م.، و آذری، پ. (1386). بررسی میزان به کارگیری داروهای گیاهی در زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی-درمانی شهرکرد. دانش و تندرستی، (4)2، 28-21.
صدقی، ژ.، مفتون، ف.، و ضیایی، س.ع. (1383). طب گیاهی: آگاهی، بینش و عملکرد در جمعیت شهر تهران. گیاهان دارویی، (13)4، 67-60.
عامری، ف.، وهابی، م. ر.، خاتون آبادی، س. ا.، و عندلیبی، ل. (1389). تعیین انواع گیاهان دارویی پرمصرف در مناطق شهری و روستایی ایران. هفتمین همایش ملی گیاهان دارویی، ساری، تیر 1389، 6-1.
فیاضی پور، د.، قربانی جاوید، م.، و حسینی فرد، م. (1395). مطالعه میدانی میزان مصرف گیاهان دارویی و تعیین سطح دانش و ویژگی‌های حرفه‌ای عرضه کنندگان این گیاهان در شهر سنندج. طب سنتی اسلام و ایران، (3)7، 348-339.
گلشادی، ا.، انصاری، ر.، عسگری، ص.، صراف زادگان، ن.، و بشتام، م. (1381). آگاهی، اعتقاد و عملکرد نسبت به داروهای گیاهی در مردم شهر اصفهان. گیاهان دارویی، (2)1، 21-28.
گنجعلی، ع.، میری، ع.، بهره، م.، حیدری، ف.، و فاخری، ح. (1397). بررسی میدانی ویژگی‌های حرفه‌ای و سطح دانش عطاران در سیستان. نشریه علمی ترویجی فناوری گیاهان دارویی ایران، (1)69،1-57.
مجاب، ف.، مصدق، م.، و مقیمی، ا. (1382). بررسی دلیل مراجعه بیماران به عطاری‌ها و فرآورده گیاهی تحویل شده به آنها در عطاری‌های استان سمنان به مدت یک سال. پژوهنده، (4)8، 15-9.
مرادنژادی، ا.، فرزادمهر، ج.، سنگونی، ح.، و فیضی، ح. (1402). بررسی نحوه ارائه و مصرف گیاهان دارویی و نگرش مردم به آن در عطاری‌های شهرستان تربت حیدریه. راهبردهای توسعه روستایی، (4)10، 512-499.
مرادی لاکه، م.، سعیدی، م.، و ناصربخت، م. (1387). آگاهی عطاران شهر تهران از ویژگی‌های گیاهان دارویی. پایش، (7)4، 328-3321.
نادری، ف.، نژادسبزی، پ.، و رسولیان، ب. (1388). بررسی عرضه و مصرف گیاهان دارویی موجود در عطاری های استان لرستان در سال 1387. فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان، (5)11، 6357.
وزارت جهاد کشاورزی، (1398). آمارنامه وزارت جهاد کشاورزی ایران. گزارشات داخلی منتشر نشده.
Amanifar, S. and Toghranegar, Z. (2020). The efficiency of arbuscular mycorrhiza for improving tolerance of Valeriana officinallis L. and enhancing valerenic acid accumulation under salinity stress. Industrial Crops and Products, 147, 112234.
Jafari, S. H., Arani, A. M., and Esfahani, S. T. (2023). The combined effects of rhizobacteria and methyl jasmonate on rosmarinic acid production and gene expression profile in Origanum vulgare L. under salinity conditions. Journal of Plant Growth Regulation, 42(3), 1472-1487.
Khalvandi, M., Amerian, M., Pirdashti, H., Keramati, S. and Hosseini, J. (2019). Essential oil of peppermint in symbiotic relationship with Piriformospora indica and methyl jasmonate application under saline condition. Industrial Crops Products, 127 (2019), 195-202.
Ministry of Health and Medical Education. (2008). Deputy Minister of Education of the Ministry of Health. Available at: URL: https://behdasht.gov.ir/
Nguyen, P. H., De Tran, V., Pham, D. T., Dao, T. N. P., and Dewey, R. S. (2021). Use of and attitudes towards herbal medicine during the COVID-19 pandemic: a cross-sectional study in Vietnam. European Journal of Integrative Medicine, 44, 101328.
Napagoda, M. T., Sundarapperuma, T., Fonseka, D., Amarasiri, S. and Gunaratna, P. (2018). An Ethnobotanical Study of the Medicinal Plants Used as Anti-Inflammatory Remedies in Gampaha District, Western Province, Sri Lanka. Scientifica, 2018. 9395052.
Norris, P.T. (2002). Purchasing restricted medicines in New Zealand pharmacies: results from a "mystery shopper" study. Pharmacology World Science, 24(4), 149-53.
Paoloni, M., Agostini, F., Bernasconi, S., Bona, G,m Cisari, C. and Fioranelli, M. (2022). Information survey on the use of complementary and alternative medicine. Medicina, 58(1), 125.
Tangkiatkumjai, M., Boardman, H., and Walker, D. M. (2020). Potential factors that influence usage of complementary and alternative medicine worldwide: a systematic review. BMC complementary medicine and therapies, 20, 1-15.
Uzun, S.P. and Koca, C. (2020). Ethnobotanical survey of medicinal plants traded in herbal markets of Kahramanmaras. Plant Diversity, 42(6), 443-454.
World Health Organization (WHO). (2002-2005). Traditional medicine strategy. Geneva. http://www.who.int/medicines/library/trm/trm‐str at‐eng.pdf

  • تاریخ دریافت 21 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 03 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 04 فروردین 1404