مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر مشارکت انسانی در حفظ، احیاء و توسعه منابع‌طبیعی تجدیدشونده با رویکرد تلفیقی SEM-AHP

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران.
2 کارشناس ارشد مدیریت اجرایی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران
چکیده
 ‏
پژوهش حاضر با هدف شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر مشارکت انسانی در حفظ، احیاء و توسعه منابع طبیعی تجدیدشونده از دیدگاه مدیران اداره منابع طبیعی استان‌های آذربایجان غربی و شرقی صورت گرفت. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ رویکرد، توصیفی پیمایشی است. در مرحله اول، از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری بهره‌گرفته شد که ضرایب شاخص‌های مطلق مورد استفاده همگی نشان می‌دهند که مدل برازش یافته پژوهش در حد بالا با برازندگی کامل نزدیک است و شاخص‌های نسبی نیز مبین این است که مدل پژوهش در مقایسه با سایر مدل‌های ممکن، از لحاظ تبیین مجموعه‌ای از داده‌های مشاهده‌شده، به‌خوبی عمل می‌کند. در مرحله دوم، با به‌کارگیری فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی گروهی، مشخص گردید که مؤلفه‌های وضعیت محتوای برنامه‌های ترویج، روان‌شناختی، قابلیت‌های مروجین، اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی و سیاسی- قانونی به ترتیب در رتبه‌های اول تا ششم اهمّیت قرار گرفت. بر این اساس، اگر محتوای برنامه‌های ترویج به‌طور منظم بروز شود و با اطلاعات جدید و علمی همخوانی داشته باشد، بیشترین اثرگذاری در افزایش اعتبار و اعتماد عمومی به این برنامه‌ها دارد. ساختارهای آموزشی و ترویجی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که در کنار انتقال اطلاعات، به تقویت نگرش‌های مثبت و احساس تعلق نسبت به منابع طبیعی بپردازند. دولت ‌از طریق وضع قوانین و ایجاد سیاست‌های حمایتی می‌تواند فضایی مناسب برای مشارکت انسانی در حفظ، احیاء و توسعه منابع طبیعی ایجاد کند، لکن این عوامل تنها با حضور زمینه‌های روان‌شناختی، اقتصادی و اجتماعی مستعد مؤثرتر واقع می‌شوند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Identification and ranking of factors affecting human participation in conservation, restoration and development of renewable natural resources with the integrated SEM-AHP approach

نویسندگان English

Amirhossein Abdolalipour 1
Mahdi Najafi bastami 2
1 Associate Professor, Industrial Management, Management Department, Khoy Branch, Islamic Azad University, Khoy, Iran.
2 Master of Business Administration, Khoy Branch, Islamic Azad University, Khoy, Iran.
چکیده English

The present research was conducted with the aim of identifying and ranking the effective factors on human participation in the preservation, restoration and development of renewable natural resources from the managers' point of view of the natural resources department of West and East Azerbaijan provinces. This research is applied in terms of purpose and descriptive survey in terms of approach. In the first step, the method of structural equation modeling was used, which the used coefficients of the absolute indices all show that the fitted model of the research is close to perfect fit at the top, and the relative indicators also show that the research model is compared to other possible models, it works well, in terms of explanation a collection of observed data. In the second step, by applying the group analytical hierarchy process, , it was determined that the Status components of Program Content promotion programs, psychological, promoters' capabilities, social-cultural, economic and political-legal were placed in the first to sixth ranks of importance, respectively Accordingly, if the content of promotion programs is updated regularly and be consistent with new and scientific information, it has the greatest effect in Credit increase and public confidence in these programs. The government can create a suitable environment for human participation in the preservation, restoration and development of natural resources through the establishment of laws and support policies, but these factors become more effective only with the presence of psychological, economic and social fields.
 

کلیدواژه‌ها English

Group Analytical Hierarchy Process
Promoters' Capabilities
Content of Promotion Programs
Human Participation
اسحاقی، س.، حجازی، ی.، حسینی، س.، و ده حقی، س. (1399). واکاوی چالش‏ها و راهکارهای جلب مشارکت مردمی در طرح‏های حفاظت از منابع طبیعی در مناطق روستایی، تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، (1)15، 64-51.
اجاقی، ص.، بیات، ر.، فضلی، ص.، کشاورز‌ترک، ع.، و فتح طاهری، ع. (1401). اولویت‌بندی عوامل مرتبط با آینده اشتغال و رفاه اجتماعی در ایران. رفاه اجتماعی، (87)22،221-251.
آرایش، م.، حسینی، س.، میردامادی، س.، و ملک محمدی، ا. (1389). مقایسه دیدگاه کارشناسان و بهره‌برداران درباره مشارکت مردم در فرآیند حفظ، احیا، توسعه و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع استان ایلام. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، (17)3 ، 392-377.
آرایش، ب.، و  فرج‌اله حسینی، س. (1389). تحلیل رگرسیونی عوامل موثر بر مشارکت مردم در حفظ، احیاء، توسعه و بهره برداری منابع طبیعی تجدید شونده از دیدگاه کارشناسان منابع طبیعی استان ایلام. اقتصاد و توسعه کشاورزی، (1)24، 49-58.
الاالدین‌وندی، آ. (1400). عوامل مؤثر بر تخریب مراتع و شناسایی راهکارهای حفاظت از آن. پژوهش‌های مکانی فضایی، (20)1400، 90-71.
انصاری، ن.، سیداخلاقی‌شال، س.، و قاسمی، م. (1387). عوامل اجتماعی- اقتصادی مؤثر در تخریب منابع طبیعی کشور و سهم آنها در تخریب. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، (4)15 ، 508-524.
باقری، م. (1399). نقش تفکر محیطی در توسعه پایدار. محیط‌زیست و توسعه پایدار، (2)34، 60-45.
تبریزی‌دخت‏‌فرد، ا.، شمس، ع.، و هوشمندان‌مقدم‌فرد، ز. (1396). عوامل فردی، اجتماعی و ارتباطی تأثیرگذار بر مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه آبیاری سد سهند. آب و توسعه پایدار، (2)4، 138-131.
تقی‌پور‌جاوی، ع.، صیدایی، س، ا.، و بریمانی، ف. (1399). افت منابع آب زیرزمینی و تأثیر آن بر ساختار کالبدی نواحی روستایی (موردمطالعه: سکونتگاه‌های روستایی شهرستان لردگان. پژوهش‌های روستائی، (1)11، 189-170.
حیدرآبادی، ا. (1400). نوسازی شهری؛ بررسی نقش سرمایه اجتماعی- فرهنگی در مشارکت مردم در بازسازی بافت فرسوده شهری (مطالعه موردی شهرهای گنبد و گرگان). اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، (3)2، 223-211.
خسروی‌پور، ب.، خادمی، ز.، و سلیمانی‌هارونی، خ. (1401). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت روستاییان در حفاظت از محیط‌زیست (موردمطالعه: روستاهای دهستان قلعه تل شهرستان باغملک)، علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، (8)24، 44-35.
خلیلی، ر.، تقی‌پور، ف.، شاه‌نوشی‌فروشانی، م.، وکوشافر، م. (1401). تحلیل شرایط علی ارتقاء فرهنگ حفظ محیط‌زیست و منابع طبیعی در جامعه بهره‌برداران کشور. مطالعات برنامه‌ریزی قلمرو کوچ‌نشینان، (1)2، 64-53.
دسترس، ف.، و خواجه‌نوری، ب. (1398). بررسی رابطۀ بین عوامل جامعه‌شناختی و رفتار زیست‌محیطی شهروندان شهر شیراز. جامعه‌شناسی کاربردی، (4)30، 58-35.
رضایی، م.، و هادربادی، غ. (1394). تعاونی‌ها، بستر تحقق مشارکت جوامع محلی در حفظ و احیای منابع طبیعی. تهران: انتشارات عصر نوین، ص 36.
رحیمیان، م.، ایروانی، ه.، کلانتری، خ.، و اعتماد، و. (1395). بررسی عوامل مؤثر بر بهره‌مندی پایدار از جنگل در بین جنگل‌نشینان استان لرستان. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، (3)47، 681-673.
سیداخلاقی، س، ج.، میری‌سلیمان، س.، و نعمتی، ا. (1396). شناسایی مولفه‎های اقتصادی- اجتماعی موثر بر موفقیت مجریان در اجرای طرح‎های مشارکتی مقابله با بیابان‎زایی در استان سیستان و بلوچستان. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، (2)24، 348-359.
صاحبی، پ. (1397). نقش آموزش و ترویج در جلب مشارکت عمومی در قالب همیاران طبیعت، هفتمین کنفرانس ملی مرتع و مرتعداری ایران، البرز. اردیبهشت 1397.
عباسیان‌نقنه، س. (1395). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر آینده‌پژوهی بر بودجه‌ریزی آجا با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی گروهی. آینده‌پژوهی دفاعی، (3)1، 87-111.
عزیزی، م. (1400). اهمیت حفظ و احیای منابع طبیعی و محیط‌زیست از دیدگاه قرآن کریم، دومین همایش ملی پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن و انگاره‌های علوم زیستی، ساری. مهر 1400.
فلسفی، پ.، دریائی، ن.، و جنگ‌چی‌کاشانی، س. (1395). ارزیابی نگرش گندمکاران پیرامون اثرات دوره‌های آموزشی-ترویجی در حفاظت و احیاء منابع طبیعی و بررسی عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی: دهستان میاندشت). مدیریت اراضی، (2)4، 213-203.
فولادی‌زاده، م.، و محمدبیگی، پ. (1395). بهبود مشارکت و توانمندسازی جامعه محلی، گامی در جهت توسعه منابع طبیعی، دهمین کنگره پیشگامان پیشرفت، تهران. آذر 1395.
قاضی‌نژاد، م.، و عبادی، ت. (1393). مشارکت ذینفعان در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی پروژه‌های عمرانی، هشتمین کنگره ملی مهندسی عمران، بابل. اردیبهشت 1393.
قنبری‌برزیان، ع.، رحیمی، د.، و سراج‌همدانی، ع. (1401). تبیین جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر عملکرد مطلوب گروه‌های حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب استان اصفهان، برنامه‌ریزی فضایی، (4)12، 100-81.
کرمی، ع.، و کشاورز، م. (1394). ابعاد انسانی حفاظت از منابع طبیعی. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران،(2)11، 120-101.
کریمی، ک.، و کرمی دهکردی، ا. (1395). مشارکت بهره‌برداران روستایی در طرح‌های مرتع‌داری و عوامل مؤثر بر آن در شهرستان ماهنشان. جغرافیا و توسعه، (45)14، 196-181.
کیانی‌سلمی، ص.، و شاطریان، م. (1396). شناسایی عوامل اجتماعی - فرهنگی مؤثر بر حفظ محیط‌زیست (مطالعه موردی: شهروندان کاشان). محیط‌زیست و توسعه پایدار، (2)6، 101-116.
گنجی، م.، نیازی، م.، و حیدریان، ا. (1397). مطالعۀ عوامل اجتماعی مؤثر بر مشارکت فرهنگی در فضای دانشگاه، جامعه‌شناسی کاربردی، (3)40،29-19.
محبوبی، م.، دریجانی، م.، بارانی، ح.، و عبداله‌زاده، غ. (1398). اخلاق و مشارکت در حفظ منابع طبیعی. اخلاق در علوم و فناوری، (1)14، 25-19.
محمدآبادی، ف.، و کلاهی، م. (1400). عوامل مؤثر بر مشارکت مردم در طرح‌های منابع طبیعی اجرا شده در استان خراسان رضوی. مرتع و آبخیزداری، (4)74، 835-821.
مددی‌زاده، ن.، ارزانی، ح.، جوادی، س.، موحد محمدی، س.، و رزاقی، م. (1400). شناسایی عوامل مؤثر بر مشارکت جوامع محلی در مدیریت پایدار مراتع از دیدگاه کارشناسان (مطالعه موردی: مراتع ریگان، کرمان). تحقیقات مرتع و بیابان ایران، (2)28، 207-195.
ملکی، م.، دهقانی‌بیدگلی، ر.، و قانع‌مقدم، ر. (1397). بررسی اثرات طرح‌های‌منابع طبیعی و آبخیزداری اجرا شده با مشارکت بهره‌برداران حوزه در توسعه روستا (مطالعه موردی: حوزه قره شیران شهرستان نیر استان اردبیل). راهبردهای توسعه روستایی، (3)5، 362-347.
ملائی، ا.، و براتی، ج. (1397). مشارکت عملی مردم در حفاظت از منابع طبیعی. همایش ملی توسعه پایدار (با رویکرد فرصت‌ها و چالش‌های سرمایه‌گذاری در منطقه ترشیز)، کاشمر، اسفند 1397.
موسوی‌نوکنده، س.، معیری، م.، و سلمان‌ماهینی، ع. (1393). ذینفعان و معیارهای شناسایی آنان در مدیریت منابع طبیعی (مطالعه موردی: جنگل‌های استان گلستان). پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل، (4) 21، 40-23.
مهدوی، د.، سجاسی‌قیداری، ح.، و محمودی، ح. (1398). تحلیل نگرش و رفتار زیست‌محیط‌‌گرایانة جوامع عشایری پس از اجرای طرح مدیریت مشارکتی جنگل و مرتع نمونة مطالعه: بخش بازفت استان چهارمحال و بختیاری، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، (2)30، 156-135.
میرهاشمی، ز.، معیری، م.، و شهرکی، م. (۱۳۹۵). دانش جوامع محلی از طرح‌های منابع طبیعی و تمایل به مشارکت در اجرای آن‌ها. دومین کنگره سراسری در مسیر توسعه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان، اردیبهشت 1395.
نادرخانی، ز.، و صیدائی، س. (1398). ارزیابی اثرات اقتصادی و اجتماعی استقرار صنایع بر توسعه روستایی پیرامونی در شرکت‌های سرب و روی انگوران. راهبردهای توسعه روستایی، (4)6، 407-395.
ناصری‌منش، ع. (1395). حفاظت از منابع طبیعی و محیط‌زیست با رویکرد اقتصاد مقاومتی، دومین کنگره بین‌المللی علوم زمین و توسعه شهری، تبریز، اردیبهشت 1395.
ناصری، د.، غنمی‌جابر، م.، ناصری‌منش، ع.، و محمد پور، ر. (1393). بررسی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر تخریب منابع طبیعی و توسعه پایدار روستایی استان اردبیل با استفاده از مدل فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، اولین کنگره ملی زیست‌شناسی و علوم طبیعی ایران، تهران، آذر 1393.
وکیلیان، ح. (1394). بررسی نقش و نحوه تأثیر گروه‌های ذینفع در سیاست‌گذاری برای فضای کسب‌وکار. دانشنامه حقوق اقتصادی، (8)22، 96-68.
یعقوبی فرانی، ا.، کریمی، س.، و پرموزه، ف. (1396). عوامل مؤثر بر مشارکت مردم در طرح‌های حفاظت از جنگل‌ در شهرستان گیلان غرب، پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل، (2)24، 46-33.
Akabayashi, A. (2008). Report of the project strategies for social consensus building on the policies concerning advanced medical technologies. Report Research, Tokyo: Fuji research Institute Corporation, 211 p.
Bagddi, G. L. (2005). People participation in soil and water conservation through watershed approach, Indian: International Book Distributing (IBDs).
Chellappan, S., and Sudha, R. (2015). Investment, adoption, attitude and extent of participation of farmers in soil conservation projects in the Western Ghats of India: Revised topic. International Journal of Social Economics, 42(3), 251-275.
Hamidi, A., Mehrabi, A., Javadi, S., and Imani, A. (2022). Investigating the factors affecting participation in natural resources development cooperatives: The case study of Ardabil Province, Natural Resources Forum, Blackwell Publishing, 46(3), 311-329.
Huong, L. H., Thuy, B. L., and Phuong Linh, N. T. (2020). Promoting Participation in Local Natural Resource Management through Ecological Cultural Tourism: Case Study in Vam Nao Reservoir Area, An Giang Province, Vietnam. Journal of Asian and African Studies, 55(6), 863-879.
Garside, B. (2014). The role of knowledge brokers in rural development: An investigation of the social dynamics of information dissemination. Knowledge Management for Development Journal, 10(3), 271-285.
Gifford, R. (2014). The dragons of inaction: Psychological barriers that limit climate change mitigation and adaptation. American Psychologist, 66 (4), 290-302.
Krejcie, R. V., and Morgan, D. W. (1970). Determining Sample Size for Research Activities Educational and Psychological Measurement.
Kollmuss, A., and Agyeman, J. (2002). Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? Environmental Education Research, 8(3), 239-260.
Lee, C., Kim, Y., and Park, D. (2017). Bridging the gap: Training needs assessment for extension agents in relation to sustainable practices. Journal of Extension Education and Services, 33(1), 55-70.
Maraga, J. N., Jacob, K., Boniface, N. D., and Oindo, O. (2017). Factors determining community participation in afforestation projects in River Nyando basin, Kenya African Journal of Environmental science and Technology, 4(12), 853-859.
Savari, M., Eskandari Damaneh, H., and Eskandari Damaneh, H. (2020). Factors influencing local people’s participation in sustainable forest management. Arabian Journal of Geosciences, 13(13), 513.
Schultz, P. W. (2019). Strategies for promoting pro-environmental behavior. Environmental Psychology, 12:(3), 213-227.
Shi, D., and Maydeu-Olivares, A. (2020). The Effect of Estimation Methods on SEM Fit Indices. Educational and Psychological Measurement, 80(3), 421-445.
Stevens, M., Berke, P., and Song, Y. (2013). Public participation in local government review of development proposals in hazardous locations: Does it matter, and what do local government planners have to do with it? Journal of Environmental Management, 45,320- 335.
Reed, M. S., Kenter, J.; Bonn, A.; Broad, K.; Burt, T. P.; Fazey, I. R.; Fraser, E. D. G.; Hubacek, K.; Nainggolan, D.; Quinn, C. H.; Stringer, L. C.; and Ravera, F. (2013). Participatory scenario development: a framework for integrated and adaptive management of social-ecological systems. Ecology and Society, 18(4), 29.
Robinson, L. W., Deryng, D., and Beck, M. (2019). Community Participation in Natural Resource Management. Environmental Management.
Vatn, A. (2015). Environmental Economics and Sustainability: A Common Approach. Environmental Science & Policy.
Walle, Y., and Nayak, D. (2022). Factors determining the participation of natural resource cooperative members in forest management: A study of dry forest area in Ethiopia, Trees, Forests and People, 8,100241.

  • تاریخ دریافت 27 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 02 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 14 مهر 1403