مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی

سنجش نگرش بهره برداران فاقد و دارای طرح مرتعداری در زمینه کارکردها، کالا و خدمات اکوسیستمی مراتع بلداجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
چکیده
کارکردهای اکوسیستم نقش حیاتی در پایداری محیط زیست، بهبود معیشت مردم و توسعه پایدار دارند. اکثر مطالعات اخیر بر جنبه‌های ارزش‌گذاری اقتصادی کارکردهای اکوسیستم متمرکز شده‌اند، در حالی که توجه اندکی به ابعاد اجتماعی آن‌ها صورت گرفته است. این مطالعه به بررسی نگرش بهره‌برداران فاقد و دارای طرح مرتعداری بلداجی، شهرستان بروجن از توابع استان چهارمحال ‌و بختیاری در ارتباط با کارکردهای کالا و خدمات اکوسیستمی می‌پردازد. پرسش‌نامه‌ای ساختارمند مبتنی بر طیف لیکرت طراحی شد، روایی آن از طریق پنل کارشناسان و پایایی آن از طریق آزمون آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت. نتایج آزمون کروسکال والیس نشان داد چهار کارکرد تنظیمی، تولیدی، زیستگاهی و اطلاعاتی-فرهنگی گروه بهره‌بردار فاقد طرح مرتعداری در سطح پنج درصد اختلاف معنی‌دار داشتند. علاوه براین، بین سه معیار مرتبط با کارکردهای تنظیمی گروه بهره‌بردار فاقد طرح و بین سه معیار مرتبط با کارکردهای فرهنگی گروه بهره‌بردار دارای طرح مرتعداری در سطح پنج درصد اختلاف معنی‌دار بود. آزمون من ویتنی نشان داد در ارتباط با کارکردهای تولیدی و سه معیار مرتبط با آن و ارزش میراثی در سطح پنج درصد اختلاف معنی‌داری بود. به طورکلی، همگرایی دیدگاه‌ها به زمینه‌ها و علایق مشترک بهره‌برداران و واگرایی دیدگاه‌ها به زمینه‌های تعارضات، سطح برخورداری و تفاوت نگرش بهره‌برداران مرتبط دانست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Attitude measurement of users without and with a rangeland management plan in the context of functions, related goods and services of Boldaji rangeland ecosystem

نویسندگان English

Elham Ghehsareh Ardestani 1
Hojatallah Khedrigharibvand 1
Faride Alikhani 2
1 Assistant Professor, Department of Nature Engineering, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, Shahrekord University, Shahrekord, Iran.
2 M. Sc Department of Nature Engineering, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, Shahrekord University, Shahrekord, Iran.
چکیده English

Ecosystem functions has a vital role in environmental sustainability, improving people's livelihood and sustainable development. The most recent studies have focused on aspects of economic valuation of ecosystem, while little attention has been paid to their social aspects This study investigates the attitude of users without and with rangeland management plan of Beldaji rangelands in Borujen County, Chaharmahal and Bakhtiari provinces in relation to the functions and services of rangeland ecosystems. A structured questionnaire based on the Likert scale was designed, its validity was confirmed by a panel of experts and its reliability was confirmed by Cronbach's alpha test. The results of the Kruskal- Wallis test showed that there was a significant difference between all four regulatory, production, habitat and cultural parameters of the group without a rangeland management plan. In addition, a significant difference at the level of five percent was observed between the three criteria related to the regulatory function in the group of users without a rangeland management plan and between the three criteria related to the cultural function of the group of users with a rangeland management plan. The Mann-Whitney test showed a significant difference in relation to production functions and three related criteria and the heritage value at the five percent level. In general, convergence of views to the contexts and common interests of users and the divergence of views can be related to conflicts, the level of enjoyment and the difference in the attitude of the rangeland users.

کلیدواژه‌ها English

Chaghakhor
attitude measurement
regulatory functions
productive functions
habitat functions
cultural functions
احمدی، ف.، و احمدی، ر. (1395). تحلیل سرمایه‌های اجتماعی مؤثر بر مشارکت در طرح‌های اصلاح و احیای مراتع (استان کردستان، شهرستان قروه(.مرتعداری، (1)3، 113-99.
احمدی، ر.، حیدری، ق.، و خوش‌فر، غ. ر. (1396). سنجش وضعیت سرمایه اجتماعی در توفیق برنامه‌های اصلاح و احیای مراتع )مطالعه موردی: مرتعداران چقاکدو در استان کرمانشاه(.مشارکت و توسعه اجتماعی، (5)3، 86-67.
برهانی، م.، ارزانی، ح.، بصیری، م.، زارع چاهوکی، م. ع.، و فرحپور، م. (1393). بررسی اثر طرح‌های مرتعداری بر پوشش گیاهی مراتع در شهرستان سمیرم (استان اصفهان). تحقیقات مرتع و بیابان ایران. (21)3، 540-530.
برهانی، م.، ارزانی، ح.، بصیری، م.، زارع چاهوکی، م. ع.، و فرحپور، م. (1393).  بررسی اثر اجرای طرح‌های مرتعداری بر تنوع گونه‌ای گیاهان در مراتع شهرستان سمیرم استان اصفهان. بوم شناسی کاربردی. (15)5، 62-51.
بشتر، و. (1393). شبیه‌سازی اثر عملیات اصلاح و احیاء مراتع بر هدر رفت خاک با استفاده از مدل.RUSEL  پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، 84ص.
جعفریان، ز.، پروینی، س.، و کاویان، ع. (1397). ارزیابی صحت مکانی برنامه‌های اصلاح و احیاء پیشنهادی در طرح مرتعداری حوزه آبخیز میخوران کرمانشاه. سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی (کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم منابع طبیعی)، (2)9، 46-33.
خاکی‌پور، ل.، بارانی، ح.، دریجانی، ع.، و کرمیان، ر. (1390). بررسی سهم مرتع در درآمد دامداری خانوار عشایری (مطالعه موردی حوزه آبخیز همیان). مرتع، 5(4)، 436-430.
دهقان سلماسی، م. ج. (1373). مروری بر مرتعداری ایران. جنگل و مرتع، 20، 13-10.
رستگار، ش.، احمدی گتاب، ح.، حیدری، ق.، و مجاوریان، س. م. (1397). تحلیل اثربخشی طرح‌های مرتع‌داری بر تولید مرتع و معیشت بهره‌برداران (مطالعه موردی: مراتع حوزه آبخیز سجادرود- استان مازندران). مرتع، 12(2)، 209-169.
سوری، م.، مهدوی، س.خ.، و تاروردیزاده سنکری، ص. (1396). تغییر عملکرد پوشش گیاهی مراتع، تحت تاثیر عملیات اصلاح مکانیکی(سیلوانا، استان آذربایجان غربی). تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 44(2):369-360.
عباسی، ق. (1376). طرح مرتعداری در استان مرکزی. جنگل و مرتع، 13، 34-21.
عزیزی، س. ن.، مهدوی، مْ.، و جوادی، م. ر. (1390). مکان‌یابی پروژه‌های اصلاح و احیاء مرتع با استفاده از GIS و مقایسه آن با طرح‌های مرتع‌داری و دانش بومی مرتعداران در مراتع جاشلوبار مهدیشهر. اکوسیستم‌های طبیعی ایران،(3)1، 13-20.
علی‌اکبری، م.، جعفری، ر.، وهابی، م. د.، و سعادتفر، ا. (1389). تعیین رویشگاه بالقوه گون زرد با استفاده از تلفیق GIS و سنجش ازدور. سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی (مجله کاربرد سنجش ازدور و GIS در علوم منابع طبیعی)،(1)1، 29-15.
کریمی، ک. (1392). اثرات طرح‌های مرتعداری بر ظرفیت سازی انسانی و اجتماعی معیشت خانوارهای روستایی در شهرستان ماهنشان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، 291.
کریمی، ک.، کرمی دهکردی، ا.، و بادسار، م. (1394). دیدگاه بهره‌برداران در مورد تاثیر طرح‌های مرتع‌داری بر متنوع‌سازی راهبردهای معیشت خانوارهای روستایی در شهرستان ماهنشان. پژوهش‌های روستایی، (4)6 ، 807-829.
کریمی، ک.، و کرمی دهکردی، ا. (1395). عدم تعادل دام و مرتع و تاثیر طرح‌های مرتع‌داری: مطالعه موردی در شهرستان ماهنشان. مرتع، (1)10، 11-26.
کریمیان، ع. ا.، و حیدری، ق. (1395). رابطه سرمایه اجتماعی در هر یک از شیوه‌های بهره‌برداری از مراتع و مشارکت در اجرای طرح‌های مرتعداری (مطالعه موردی: مراتع قشلاقی استان سمنان). خشک بوم،6(1)، 55-45.
کیوان بهجو، ف.، اسمعیل‌نژاد اناری، ع.، و  قنبری، س. (1400). طرح‌های مرتع‌داری و تولید و اقتصاد بهره‌برداران (مراتع نیر استان اردبیل). تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 28(2)، 252-265.
مالکی، ر.، و بهزادی‌نیا، ی. (1394). بررسی عملکرد طرح‌های اصلاح و احیای مراتع در استان‌های کشور. سومین همایش ملی انجمن‌های علمی دانشجویی رشته‌های کشاورزی و منابع طبیعی. پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، 16 و 17 اردیبهشت 1394.
محمودیان چویلو، ا.، اسدی، ع.، و انصاری، ک. (1396). بازنگری اقتصادی طرح‌های مرتع‌داری با رویکرد توسعه پایدار گیاهان دارویی، راهکاری برای اقتصادی مقاومتی در حوزه منابع طبیعی. اولین همایش ملی نقش گیاهان دارویی در اقتصاد مقاومتی. دانشگاه پیام نور واحد فریدونشهر، فریدونشهر، 7 اردیبهشت 1396.
مرادی، ع. ا.، حشمتی، غ. ع.، قلیش لی، ف.، و میردیلمی، س. ز. (1394). مهم‌ترین دلایل موفقیت و عدم موفقیت طرح‌های مرتعداری استان گلستان. مرتع. 9(3) ، 291-281.
مرادی، ع. ا.، و میردیلمی، س. ز. (1398). نظام­های مدیریت مراتع ایران (همراه با نگاه کلی به مراتع جهان). اصفهان:  انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه صنعتی اصفهان، 300 ص.
مظهری، م.، و خاکسار آستانه، ح. (1388). بررسی تأثیر اجرای طرح‌های مرتع‌داری بر کارایی مراتع )مطالعه موردی: استان خراسان رضوی). اقتصاد و توسعه کشاورزی (علوم و صنایع کشاورزی)،23(2) ، 12-20.
مهدوی، س. خ.،غفوری، ف.، عابدی سروستانی، ا.، و شهرکی، م ر. (1398). بررسی تأثیر انسجام اجتماعی بر میزان مشارکت بهره‌برداران در فعالیت‌های احیایی و اصلاحی مراتع قشلاقی استان گلستان. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 26(1)، 73-88.
نظری ویند، ف.، حسن زاده، ا.، و وافری، ب. (1395). معرفی روش‌های موفق اصلاح و احیای مراتع استان اردبیل از دیدگاه کارشناسان مرتع. سومین کنگره علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست ایران. تهران، 22 شهریور 1395.
Acharya, R. P., Maraseni, T. N., and Cockfield, G. (2019). Local users and other stackholders perceptions of the identification and prioritization of ecosystem services in fragile mountains: A case study of Chure region of Nepal. Forests, 10, 421, 1-20.
Gómez-Baggethun, E., De Groot, R., Lomas, P. L., and Montes, C. (2010). The history of ecosystem services in economic theory and practice: From early notions to markets and payment schemes. Ecol. Econ, 69, 1209–1218.
Costanza, R., d’Arge, R., De Groot, R., Farber, S., Grasso, M., Hannon, B., Limburg, K., Naeem, S., O’Neill, R.V., Paruelo, J., and Raskin, R. G (1997). The value of the world’s ecosystem services and natural capital. Nature, 387, 253–260.
Costanza, R., De Groot, R., Sutton, P., Van der Ploeg, S., Anderson, S. J., Kubiszewski, I., Farber, S., and Turner, R. K. (2014). Changes in the global value of ecosystem services. Glob. Environ. Chang., 26, 152–158.
Millennium Ecosystem Assessment. (2005). Ecosystems and Human Well-Being: Synthesis; Island Press: Washington, DC, USA, 137p.
Karamidehkordi, E. (2012). Sustainable Natural Resource Management, a Global Challenge of This Century. InTech. doi: 10.5772/35035
Khedri Gharibvand, H., Azadi, H., Moradi Dashtpagerdi, M., Omidezadeh Ardali, E., and Witlox, F. (2016). Factors affecting sustainable rangeland management: Experts' attitudes towards livelihood cornerstones in the Bazoft region. European Journal of Sustainable Development, 5, 3: 169-184.
Ouko, C. A., Mulwa, R., Kibugi, R., Owuor, M. A., Zaehringer, J. G., and Oguge, N. O. (2018). Community perceptions of ecosystem services and the management of Mt. Marsabit Forest in Northern Kenya. Environments, 5(11), 121.
Pasgaard, M., Van Hecken, G., Ehammer, A., and Strange, N. (2017). Unfolding scientific expertise and security in the changing governance of Ecosystem Services. Geoforum, 84, 354-367.
Yahdjian, L., Sala, O. E., and Havstad, K. M. (2015). Rangeland ecosystem services: shifting focus from supply to reconciling supply and demand. Frontiers in Ecology and the Environment, 13(1), 44-51.

  • تاریخ دریافت 16 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 19 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 24 فروردین 1403