دانشگاه اردکان مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی 2821-0182 6 1 2026 05 22 Sustainable Development Strategies for the Utilization of Medicinal Plants of the Genus Ferula spp. in the Rangelands of Razavi Khorasan Province راهکارهای توسعه پایدار بهره‌برداری از گیاه داروئی جنس .Ferula spp در اراضی مرتعی استان خراسان رضوی 26 35 736758 10.22034/emj.2026.2087465.1165 FA رضا یاری استادیار پژوهشی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان‌ رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران. محمد مظهری استادیار و عضو هیات علمی بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران. سیده محبوبه میرمیران استادیار پژوهشی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران. 0000-0002-7305-8647 Journal Article 2026 04 27 The sustainable utilization of medicinal plants from natural habitats requires adherence to the principles of sustainable development based on the ecological, economic, and social conditions of each region. Considering the necessity of sustainable utilization and conservation of natural resources, the present study aims to identify and explain sustainable development strategies for the utilization of medicinal plants belonging to the genus Ferula spp.in the rangelands of Razavi Khorasan Province. This research was conducted with the objective of developing a roadmap for the development of <em>Ferula assa-foetida</em> L. (<em>assa-foetida</em>) and <em>Ferula gummosa</em> (galbanum) in the rangelands of Razavi Khorasan Province. In this regard, the SWOT analytical method was applied, and the required data were collected through interviews and questionnaires completed by experts as well as specialized and leading beneficiaries. The results showed that the total scores of the Internal Factors Evaluation (IFE) and External Factors Evaluation (EFE) matrices for <em>Ferula assa-foetida</em>L. (<em>Ferula</em> spp.) Were 2.64 and 2.74, respectively, which indicated that Ferula assa-foetida L. occupies an aggressive strategic position due to the extensive distribution of its habitats, high economic value, and export advantages. Similarly, the final scores of the Internal Factors Evaluation (IFE) and External Factors Evaluation (EFE) matrices for Ferula gummosa were 3.17 and 2.92, respectively, which indicated that Ferula gummosa occupies an aggressive strategic position due to the high quantity and quality of its gum, resistance to drought and environmental stress conditions, and export advantages. Overall, <em>Ferula gummosa</em> and <em>Ferula assa-foetida</em> L. are suitable species for habitat conservation, restoration, and habitat development in suitable ecological conditions and regions and they are also species with valuable gum and high quantity and quality in the rangelands of the province.Based on the analysis of the results,, sustainable development strategies for the utilization ofthese two species are based on the annual habitat potential processing and marketing of the gum of these two species, as well as harvesting according to the value chain of each species. <span lang="FA">لازمه بهره‌برداری پایدار از گیاهان داروئی از عرصه‌های طبیعی توجه به اصول توسعه پایدار بر اساس شرایط اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی هر منطقه است. با</span> <span lang="FA">توجه به ضرورت بهره‌برداری پایدار و حفاظت از عرصه‌های طبیعی؛ هدف از تحقیق حاضر بررسی و تبین راهکارهای توسعه پایدار بهره‌برداری از گیاه داروئی جنس </span><em><span dir="LTR">Ferula</span></em><span dir="LTR"> spp.</span><span lang="FA"> در اراضی مرتعی استان خراسان‌رضوی است. این پژوهش با هدف تدوین نقشه راه توسعه گیاهان دارویی آنغوزه و باریجه در عرصه‌های مرتعی استان خراسان‌رضوی انجام شد. در این راستا با استفاده از روش </span><span dir="LTR">SWOT</span> <span lang="FA">اطلاعات مورد نیاز از طریق مصاحبه و تکمیل پرسش‌نامه‌ها با کارشناسان و بهره‌برداران متخصص و پیشرو به‌دست آمد. نتایج نشان داد که جمع نمره نهایی شاخص‌های ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و عوامل خارجی در گیاه آنغوزه (</span><em><span dir="LTR">Ferula</span></em><span dir="LTR"> spp.</span><span lang="FA">) به‌ترتیب 2/64 و 2/74 شده است، که نشان داد که گیاه آنغوزه به‌دلیل گستردگی رویشگاه‌ها، ارزش اقتصادی بالا و مزیت‌های صادراتی در موقعیت تهاجمی قرار دارد. همچنین در رابطه با گیاه باریجه جمع نمره نهایی شاخص‌های ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و عوامل خارجی به ترتیب 3/17 و 2/92 شده است که نشان داد که گیاه باریجه به‌دلیل کمیت و کیفیت بالای صمغ، مقاوم بودن به کم‌آبی و شرایط تنش‌های محیطی و مزیت‌های صادراتی در موقعیت تهاجمی قرار دارد. به‌طورکلی گیاه باریجه و آنغوزه گونه‌های گیاهی مناسبی جهت حفاظت رویشگاه، احیاء و توسعه رویشگاه در شرایط اکولوژیکی و مناطق مناسب و همچنین گونه‌هایی دارای صمغ با ارزش و دارای کمیت و کیفیت بالایی در مراتع استان هستند. با توجه به تحلیل نتایج راهکارهای توسعه پایدار بهره‌برداری این دو گونه بر اساس پتانسیل رویشگاه در هر سال، فرآوری و بازاریابی صمغ این دو گونه و همچنین برداشت با توجه به زنجیره ارزش هر گونه، استوار است.</span> https://emj.ardakan.ac.ir/article_736758_d832e5bd327ef234de3f13bc665340ee.pdf