دانشگاه اردکان مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی 2821-0182 4 1 2025 06 10 Monitoring the understory vegetation changes and biodiversity at the Jeishabad Forest Site, Zanjan Province پایش تغییرات پوشش گیاهی کف و تنوع زیستی در سایت جنگلی جیش‌آباد استان زنجان 36 47 725246 10.22034/emj.2025.725246 FA فرهاد آقاجانلو استادیار پژوهشی، گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران. پیمان اکبرزاده دکتری مدیریت و کنترل بیابان، گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، زنجان، ایران. 0009-0008-8341-4837 Journal Article 2025 05 11 This study investigates changes in understory vegetation cover and biodiversity in the Jeishabad forest site of Zanjan over three consecutive years (2021–2023). Using permanent microplots, data on vegetation cover percentage, mosses, shrubs, litter, bare soil, rock outcrops, and soil erosion were collected and analyzed using statistical methods such as the Friedman test and analysis of variance (ANOVA). The results of this study indicated that species diversity and vegetation density improved in 2023 compared to previous years in the region. Hemicryptophytes (58%) and chamaephytes (19%) represented the dominant life forms in the region’s flora, while therophytes exhibited a statistically significant increase in 2023. Total vegetation cover increased from 24.95% in 2021 to 35.2% in 2022, but followed by a decline to29.04% in 2023. Moss cover decreased from 1.37% to 0.12%, likely as a result of reduced soil moisture. Bare soil increased from 39.59% in 2021 to 45.85% in 2023, indicating a risk of erosion. Moreover, soil erosion transitioned from a favorable condition in 2021 to an alarming state in 2022 and 2023. The findings indicate that the region's vegetation cover has experienced fluctuations due to both climatic and anthropogenic factors. The temporary improvement in vegetation coverin 2022 and followed by its decline in 2023underscores the necessity of adaptive management and protective strategiessuch as livestock grazing contro, moss cover restoration, and runoff management. This study emphasizes the importance of long-term monitoring and scientific planning for the conservation of biodiversity and the sustainability of forest ecosystems.<br />  این مطالعه به بررسی تغییرات پوشش گیاهی کف و تنوع زیستی در سایت جنگلی جیش‌آباد زنجان طی سه سال متوالی (۱۴۰۰–۱۴۰۲) پرداخته است. با استفاده از ریز قطعه ‌نمونه‌های دائمی، داده‌های مربوط به درصد پوشش گیاهی، خزه‌ها، بوته‌ها، لاشبرگ، خاک لخت، بیرون‌زدگی سنگی و فرسایش خاک جمع‌آوری و با آزمون‌های آماری مانند فریدمن و آنالیز واریانس تحلیل شدند. نتایج این پژوهش نشان داد که تنوع گونه‌ای و تراکم گیاهی در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال‌های قبل در منطقه بهبود یافته است. همی‌کریپتوفیت (۵۸ درصد) و کامه‌فیت‌ها (۱۹ درصد) بیشترین سهم را در ترکیب فلور منطقه داشتند، درحالی‌که تروفیت‌ها در سال ۱۴۰۲ افزایش معناداری نشان دادند. پوشش کل گیاهی از 24/95 درصد در سال ۱۴۰۰ به 35/2 درصد در سال ۱۴۰۱ افزایش یافت، اما در سال ۱۴۰۲ به29/04 درصد کاهش پیدا کرد. پوشش خزه‌ها از 1/37 درصد به 0/12 درصد کاهش یافت که احتمالاً ناشی از کاهش رطوبت خاک است. خاک لخت از 39/59 درصد در سال ۱۴۰۰ به 45/85 درصد در سال ۱۴۰۲ افزایش یافت که نشان‌دهنده خطر فرسایش است. همچنین، فرسایش خاک از وضعیت مطلوب در سال ۱۴۰۰ به وضعیت نگران‌کننده در سال‌های 1401 و 1402 کرد. یافته‌ها حاکی از آن است که پوشش گیاهی منطقه تحت تأثیر عوامل اقلیمی و انسانی دچار نوسانات شده است. بهبود موقت پوشش در سال ۱۴۰۱ و کاهش آن در سال ۱۴۰۲، ضرورت مدیریت تطبیقی و اقدامات حفاظتی مانند کنترل چرای دام، احیای پوشش خزه‌ها و مدیریت رواناب‌ها را آشکار می‌سازد. این مطالعه بر اهمیت پایش و برنامه‌ریزی علمی برای حفظ تنوع زیستی و پایداری اکوسیستم‌های جنگلی تأکید دارد. https://emj.ardakan.ac.ir/article_725246_4ca2338bb91effeed3a213dda11bd45c.pdf